AI-geletterdheid verplicht: wat moet je doen?

Is AI-geletterdheid verplicht? Ja: sinds 2 februari 2025 moeten organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken, werk maken van de AI-geletterdheid van hun medewerkers. Dat staat in artikel 4 van de Europese AI Act. Sinds een aanpassing van de wet op 27 juli 2026 luidt de plicht: neem maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, passend bij de mensen en de manier waarop AI wordt gebruikt. Een bepaald niveau per persoon of een certificaat is niet verplicht. In dit artikel lees je wat de verplichting precies inhoudt, voor wie hij geldt, wat genoeg is en hoe je laat zien wat je doet, met een checklist.

Rond de verplichting bestaat veel verwarring. Sommige aanbieders zeggen dat je een officieel certificaat nodig hebt, anderen dat het allemaal wel meevalt. Beide is niet juist. Hieronder zetten we op een rij wat de wet vraagt, en wat een verstandige aanpak is voor een gewone organisatie.

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid is de kennis en vaardigheid om AI verstandig te gebruiken: begrijpen wat AI kan en niet kan, er goede opdrachten aan geven, de antwoorden kritisch beoordelen en de risico's kennen. De AI Act omschrijft het als de vaardigheden, kennis en het begrip waarmee mensen AI-systemen geïnformeerd kunnen inzetten en zich bewust zijn van de kansen, risico's en mogelijke schade. Een uitgebreide uitleg lees je op onze pagina over AI-geletterdheid.

Sinds wanneer is AI-geletterdheid verplicht?

De verplichting staat in artikel 4 van de AI Act en geldt sinds 2 februari 2025. Ze ging tegelijk in met het verbod op de schadelijkste vormen van AI.

Op 27 juli 2026 is de tekst van artikel 4 aangepast met de Digital Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744. De plicht is daarmee niet verdwenen en ook niet uitgesteld, maar anders geformuleerd:

	Oorspronkelijke tekst (vanaf februari 2025)	Nieuwe tekst (vanaf 27 juli 2026)
Wat de wet vraagt	Zoveel mogelijk zorgen voor een voldoende niveau van AI-geletterdheid	Maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen
Niveau per persoon	Een voldoende niveau	Geen bepaald niveau per persoon vereist
Waar je rekening mee houdt	Kennis, ervaring, opleiding en context	Kennis, ervaring, opleiding en context

In de praktijk verschuift de nadruk van een resultaat, namelijk dat iedereen voldoende weet, naar de inspanning: welke maatregelen neem je, en passen die bij je organisatie?

Voor wie is AI-geletterdheid verplicht?

De verplichting geldt voor twee soorten organisaties: aanbieders, die AI-systemen maken en op de markt brengen, en gebruiksverantwoordelijken, die AI-systemen gebruiken in hun werk. Voor de meeste organisaties gaat het om dat laatste.

Daarbij maakt het niet uit hoe groot je organisatie is, of welk risiconiveau de AI heeft. Gebruiken medewerkers ChatGPT, Copilot, Gemini of een andere AI-tool voor hun werk, dan geldt de plicht. Ook voor zzp'ers die AI gebruiken in hun werk voor klanten.

Binnen de organisatie gaat het om iedereen die met AI werkt of namens de organisatie AI inzet. Dat zijn medewerkers, maar ook bijvoorbeeld uitzendkrachten of freelancers die voor je werken.

Wat is verplicht aan AI-geletterdheid, en wat is genoeg?

De wet noemt geen aantal uren, geen vast programma en geen verplicht certificaat. Wat genoeg is, hangt af van je organisatie, de AI die je gebruikt en wat medewerkers ermee doen. Een organisatie waar medewerkers af en toe een mail laten verbeteren, heeft andere maatregelen nodig dan een organisatie die AI inzet bij beslissingen over klanten of sollicitanten.

Een redelijke basis voor de meeste organisaties bestaat uit:

• een overzicht van welke AI-tools worden gebruikt en door wie;
• training of uitleg die past bij wat medewerkers met AI doen;
• duidelijke afspraken over verantwoord gebruik, bijvoorbeeld in een kort AI-beleid;
• vastlegging van wat je hebt gedaan en wanneer.

De Europese Commissie geeft in haar veelgestelde vragen over AI-geletterdheid uitleg over hoe organisaties dit kunnen invullen, met nadruk op maatwerk per organisatie.

Hoe toon je aan wat je doet?

De AI Act vraagt maatregelen, en het is verstandig om te kunnen laten zien welke je hebt genomen. Er is geen vast formulier, maar deze onderdelen helpen:

Een overzicht van AI-gebruik. Welke tools, welke afdelingen, welke toepassingen.

Een overzicht van training. Wie welke training heeft gevolgd, en wanneer. Certificaten van deelname zijn daarbij handig, maar niet verplicht.

Je afspraken. Een AI-beleid of richtlijn, en hoe medewerkers daarover zijn geïnformeerd.

Een korte toelichting. Waarom deze maatregelen passen bij jullie organisatie en jullie AI-gebruik.

Houd het bij, bijvoorbeeld als er nieuwe medewerkers of nieuwe tools bij komen. Zo blijft het overzicht actueel zonder dat het veel werk kost.

Checklist: AI-geletterdheid in je organisatie

Een voorbeeld: AI-geletterdheid bij een kleine organisatie

Hoe dit in de praktijk werkt, laat het voorbeeld zien van een administratiekantoor met twaalf medewerkers. De eigenaar, Petra, wist dat collega's ChatGPT gebruikten, maar niet precies wie en waarvoor. Ze begon met een korte rondvraag in het teamoverleg. Daaruit bleek dat de meeste collega's AI gebruikten voor mails en het uitleggen van regelingen, en dat één collega af en toe klantgegevens in een gratis tool had geplakt om een brief te laten schrijven.

Petra koos voor een zakelijk abonnement op één AI-tool, en schreef met het team een AI-beleid van één pagina: welke tool is toegestaan, geen klantgegevens in andere tools, antwoorden altijd controleren, en bij twijfel overleggen. Alle medewerkers volgden een online training over de basis van AI, goede opdrachten en veilig werken met gegevens. De twee collega's die het meest met AI werkten, kregen daarnaast een extra sessie over het controleren van antwoorden over fiscale regels.

Alles legde Petra vast in één document: het overzicht van tools, het beleid, wie welke training had gevolgd en wanneer ze het opnieuw bekijkt. Zo kan ze laten zien welke maatregelen ze heeft genomen, en weten medewerkers waar ze aan toe zijn. Het kostte vooral een paar uur aandacht, verspreid over een paar weken.

Toezicht en boetes

Aan artikel 4 is in de AI Act geen eigen boetebedrag gekoppeld. Het toezicht op de AI Act ligt grotendeels bij nationale toezichthouders. Wel kan het ontbreken van AI-geletterdheid meewegen als er door verkeerd gebruik van AI iets misgaat, bijvoorbeeld een datalek of schade bij een klant. Dan wordt gekeken of je als organisatie redelijke maatregelen had genomen.

Belangrijker dan de boete is misschien het praktische risico. Medewerkers die niet weten hoe AI werkt, zetten sneller vertrouwelijke informatie in een gratis tool of nemen een verzonnen antwoord over. Dat dit geen theoretisch risico is, bleek toen de Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde nadat medewerkers van een huisartsenpraktijk patiëntgegevens in een AI-chatbot hadden gezet.

Misverstanden: wat is niet verplicht bij AI-geletterdheid?

"Je hebt een officieel certificaat nodig." Nee. Er bestaat geen officieel, wettelijk verplicht certificaat voor AI-geletterdheid. Een certificaat van deelname kan helpen bij het vastleggen, meer niet.

"Het geldt alleen voor AI met een hoog risico." Nee. Artikel 4 geldt voor al het AI-gebruik, ook als je alleen ChatGPT of Copilot gebruikt.

"Het is uitgesteld." Nee. De regels voor AI met een hoog risico zijn uitgesteld, maar de plicht rond AI-geletterdheid geldt sinds februari 2025 en is alleen anders geformuleerd.

"Eén training en je bent klaar." Niet helemaal. AI en de manier waarop je organisatie het gebruikt, veranderen. Houd je maatregelen bij.

Meer over de AI Act in het algemeen lees je in onze uitleg wat is de AI Act.

Praktisch aan de slag met AI-geletterdheid

Training is voor de meeste organisaties de belangrijkste maatregel. Daarvoor hebben we AI Fundament gemaakt, de online AI-cursus van AIcursus.nl. In acht modules leren medewerkers hoe AI werkt, hoe ze duidelijke opdrachten geven, hoe ze antwoorden kritisch beoordelen en hoe ze veilig omgaan met gegevens, in elke AI-tool.

Na afronding ontvangen deelnemers een certificaat van deelname met een unieke code, handig voor je vastlegging. AI Fundament biedt een praktische basis voor AI-vaardigheden; je organisatie blijft zelf verantwoordelijk voor de afspraken en het beleid die in jullie situatie nodig zijn. AI Fundament kost € 39,95 per persoon, eenmalig en inclusief btw. Wil je meerdere medewerkers laten deelnemen, kijk dan bij AI-training voor werkgevers.