Een deepfake is een nepvideo, nepfoto of nagemaakte stem die met AI is gemaakt en echt lijkt. Met een deepfake kun je iemand iets laten zeggen of doen wat nooit is gebeurd. Deepfakes worden gebruikt voor grappen en films, maar steeds vaker ook voor oplichting, nepnieuws en het beschadigen van mensen. In dit artikel lees je wat een deepfake is, hoe je hem herkent, welke vormen van AI-fraude er zijn en wat je doet als je erin trapt.
Een paar jaar geleden waren deepfakes nog vaak te herkennen aan schokkerige bewegingen en vreemde gezichten. Dat is veranderd. Met de AI-tools van nu maakt iedereen in korte tijd een overtuigende nepvideo of een kopie van iemands stem. Daarom is het belangrijk om de signalen te kennen, en vooral om te weten wat je doet als je twijfelt.
- Een deepfake is een met AI gemaakte nepvideo, nepfoto of nagemaakte stem die echt lijkt.
- Let op details, maar vooral op de situatie: haast, geld, geheimhouding en een ongebruikelijk verzoek zijn belangrijke signalen.
- Twijfel je, controleer dan zelf via een kanaal dat je al kende: bel terug op een bekend nummer of zoek een betrouwbare bron.
Wat is een deepfake?
Het woord deepfake is een samenvoeging van deep learning, de AI-techniek die wordt gebruikt, en fake, nep. Een deepfake is beeld of geluid dat met AI is gemaakt of bewerkt, zodat het lijkt alsof iemand iets zegt of doet wat niet is gebeurd.
Er zijn verschillende soorten:
Nepvideo's. Het gezicht van de ene persoon wordt op het lichaam van een ander geplakt, of iemands lippen bewegen mee met een tekst die hij nooit heeft uitgesproken.
Nagemaakte stemmen. Met een korte opname van iemands stem maakt AI een kopie die alles kan zeggen. Die wordt gebruikt voor telefoontjes en spraakberichten.
Nepfoto's. Foto's van gebeurtenissen die nooit hebben plaatsgevonden, of van bestaande personen in situaties waarin ze nooit zijn geweest.
Livedeepfakes. Steeds vaker gebeurt het ook live, tijdens een videogesprek, waarbij iemand zich voordoet als een ander.
Deepfakes zijn een vorm van generatieve AI: AI die iets nieuws maakt. Meer daarover lees je in ons artikel over generatieve AI.
Hoe wordt een deepfake gebruikt?
Niet elke deepfake is kwaadaardig. In films worden acteurs digitaal verjongd, en makers gebruiken AI-stemmen voor voice-overs of vertalingen. Maar deepfakes worden ook misbruikt.
| Vorm van misbruik | Voorbeeld |
|---|---|
| Oplichting met een stem | Een telefoontje van een "familielid" in nood dat snel geld nodig heeft |
| CEO-fraude | Een "directeur" die een medewerker vraagt om met spoed een betaling te doen |
| Nepadvertenties | Een bekende Nederlander die een beleggingsproduct of dieetmiddel aanprijst |
| Nepnieuws | Een video van een politicus die iets zegt wat hij nooit zei |
| Beschadiging | Nepbeelden van een persoon in een vernederende of seksuele situatie |
| Identiteitsfraude | Een nepgezicht in een videogesprek om een identiteitscontrole te omzeilen |
Vooral oplichting met nagemaakte stemmen en nepadvertenties met bekende Nederlanders komen veel voor. Ze spelen in op vertrouwen en op haast.
Zo herken je een deepfake
Kijk goed naar het beeld
Deepfakes zijn steeds beter, maar bevatten soms nog fouten. Let op:
- vreemde overgangen bij de rand van het gezicht, het haar of de oren;
- onnatuurlijk knipperen of juist niet knipperen;
- lippen die niet helemaal synchroon lopen met het geluid;
- licht en schaduw die niet kloppen met de omgeving;
- handen, tanden of sieraden die er vreemd uitzien;
- een gezicht dat scherper of vager is dan de rest van het beeld.
Luister naar de stem
Een nagemaakte stem klinkt soms vlak, met weinig emotie of een vreemde intonatie. Er kunnen rare pauzes zijn, of de stem reageert niet goed op wat jij zegt. Maar ook dit wordt steeds beter, dus vertrouw er niet op.
Let op de situatie
Het belangrijkste signaal zit vaak niet in het beeld of geluid, maar in de situatie. Wees extra alert als:
- er haast wordt gemaakt;
- er om geld, een betaling of een code wordt gevraagd;
- je wordt gevraagd om het geheim te houden;
- het verzoek ongebruikelijk is voor deze persoon;
- het bericht via een ander kanaal komt dan normaal, zoals een nieuw telefoonnummer.
Check het zelf
Twijfel je, controleer dan via een kanaal dat je al kende. Hang op en bel de persoon terug op het nummer dat je al had. Zoek een opvallende video of foto op bij een betrouwbare nieuwsbron. En vraag iemand die je vertrouwt om mee te kijken.
Spreek met je familie een geheim codewoord af voor noodsituaties. Belt er iemand die zegt dat hij in nood is, vraag dan om het codewoord. Een oplichter met een nagemaakte stem kent het niet.
Een deepfake op het werk
Ook organisaties zijn doelwit. Bij CEO-fraude doet een oplichter zich voor als de directeur of een leidinggevende, en vraagt een medewerker om met spoed geld over te maken of gevoelige gegevens te delen. Met een nagemaakte stem of zelfs een nepvideo in een videogesprek wordt dat steeds overtuigender.
Wat helpt:
- Vaste procedures. Spreek af dat betalingen en wijzigingen van bankgegevens altijd via een vaste procedure gaan, met een tweede controle, ook als de directeur zelf belt.
- Terugbellen. Bij een ongebruikelijk verzoek bel je terug op een bekend nummer, niet op het nummer dat in het bericht staat.
- Bewustwording. Vertel medewerkers dat deepfakes bestaan en hoe ze werken. Wie het kent, trapt er minder snel in.
Dat is ook onderdeel van AI-geletterdheid: begrijpen wat AI kan, ook in de handen van oplichters. Lees meer op onze pagina over AI-geletterdheid.
Een voorbeeld: de nepdirecteur
Hoe een deepfake in de praktijk werkt, laat dit voorbeeld zien. Op een vrijdagmiddag krijgt Anouk, medewerker financiën bij een middelgroot bedrijf, een telefoontje van een nummer dat ze niet kent. Aan de lijn is de directeur, met zijn herkenbare stem. Hij legt uit dat er een vertrouwelijke overname loopt, dat er vandaag nog een aanbetaling moet worden gedaan en dat ze er met niemand over mag praten. Hij stuurt meteen een mail met de bankgegevens.
Alles klinkt echt. Maar Anouk herkent de signalen: een onbekend nummer, haast, geheimhouding en een ongebruikelijk verzoek. Ze zegt dat ze terugbelt, en belt de directeur op zijn bekende mobiele nummer. Die blijkt op vakantie en weet van niets. De stem was nagemaakt, waarschijnlijk op basis van een video van een presentatie die online stond.
Omdat het bedrijf een vaste procedure had voor betalingen, met terugbellen en een tweede controle, ging er geen geld verloren. Het bedrijf meldde de poging bij de politie en waarschuwde alle medewerkers.
Deepfakes en kwetsbare groepen
Oplichters richten zich vaak op mensen die minder bekend zijn met de mogelijkheden van AI, zoals ouderen. Een telefoontje van een kleinkind in nood, met een nagemaakte stem, is voor veel grootouders moeilijk te herkennen. Praat er daarom over met familieleden, spreek een codewoord af, en spreek af dat je bij geldverzoeken altijd eerst zelf terugbelt.
Ook jongeren zijn kwetsbaar, vooral voor nepbeelden van zichzelf of klasgenoten. Praat met kinderen over wat deepfakes zijn, waarom het maken en delen van nepbeelden van anderen schadelijk en vaak strafbaar is, en waar ze terechtkunnen als het hen overkomt.
Wat zegt de wet over een deepfake?
De Europese AI Act vraagt sinds 2 augustus 2026 dat beelden, video's en geluid die met AI zijn gemaakt en echt lijken, als zodanig herkenbaar zijn. Wie een deepfake maakt en verspreidt, moet dus vermelden dat het om AI gaat, met uitzonderingen voor bijvoorbeeld duidelijk artistiek of satirisch werk. Aanbieders van AI-tools moeten bovendien zorgen dat wat hun tools maken, technisch herkenbaar is. Per 2 december 2026 komt er daarnaast een verbod op AI die zonder toestemming intieme beelden of kindermisbruikmateriaal maakt. Lees meer in onze uitleg wat is de AI Act.
Daarnaast kan het maken en verspreiden van deepfakes in strijd zijn met andere wetten, bijvoorbeeld als het gaat om oplichting, smaad, portretrecht of het verspreiden van seksuele beelden zonder toestemming. Slachtoffers kunnen aangifte doen.
Wat doe je als je erin bent getrapt?
Het kan iedereen overkomen. Belangrijk is dat je snel handelt.
Stap 1
Neem contact op met je bank
Heb je geld overgemaakt, bel dan direct je bank. Soms kan een betaling nog worden tegengehouden of teruggehaald.
Stap 2
Doe aangifte
Doe aangifte bij de politie, ook als het bedrag klein is of als je je schaamt. Bewaar berichten, nummers en schermafdrukken als bewijs.
Stap 3
Waarschuw anderen
Vertel familie, collega's of je organisatie wat er is gebeurd, zodat zij niet ook slachtoffer worden. Meld de oplichting daarnaast bij de Fraudehelpdesk, het loket waar je oplichting meldt en advies krijgt. Op het werk meld je het bij IT of de afdeling die over beveiliging gaat.
Stap 4
Meld nepcontent
Kom je een deepfake tegen op sociale media, meld die dan bij het platform. Gaat het om beelden van jezelf, dan kun je ook hulp zoeken bij organisaties die slachtoffers van online misbruik bijstaan.
Veelgestelde vragen over deepfakes
Wat is een deepfake?
Een deepfake is een nepvideo, nepfoto of nagemaakte stem die met AI is gemaakt en echt lijkt. Het woord komt van deep learning en fake.
Hoe herken je een deepfake?
Let op details zoals vreemde randen, knipperen en lipbewegingen, en op een vlakke of vreemde stem. Belangrijker nog: let op de situatie. Haast, geld, geheimhouding en een ongebruikelijk verzoek zijn signalen. Controleer bij twijfel zelf.
Is een deepfake verboden?
Niet allemaal. Deepfakes moeten volgens de AI Act als AI herkenbaar zijn, en sommige vormen zijn verboden of strafbaar, zoals oplichting en seksuele beelden zonder toestemming.
Kan iemand mijn stem namaken?
Ja. Met een korte opname, bijvoorbeeld uit een video op sociale media, kan AI een stem namaken. Spreek daarom een codewoord af met je familie, en wees voorzichtig met verzoeken via de telefoon.
Wat doe ik als ik een deepfake van mezelf vind?
Meld het bij het platform waar het staat, bewaar bewijs, en doe aangifte als het om misbruik gaat. Zoek eventueel hulp bij organisaties die slachtoffers van online misbruik helpen.
Hoe bescherm ik mijn organisatie tegen een deepfake?
Met vaste procedures voor betalingen en gevoelige verzoeken, de afspraak om terug te bellen op een bekend nummer, en bewustwording bij medewerkers.
Weerbaar worden tegen AI-misbruik
De beste bescherming tegen deepfakes is kennis: weten wat AI kan en hoe oplichters het gebruiken. In AI Fundament, de online AI-cursus van AIcursus.nl, leer je in acht modules hoe AI werkt, hoe je het verstandig gebruikt en welke risico's erbij horen, waaronder beelden en audio. Je oefent met praktijkopdrachten en krijgt op elke opdracht direct feedback.
De AI zit in het leerplatform zelf, dus je hebt geen eigen abonnement nodig, en na afronding krijg je een certificaat van deelname. Meer over het herkennen van AI-tekst lees je in ons artikel over de AI-detector. AI Fundament kost € 39,95, eenmalig en inclusief btw.
Max is medeoprichter van AIcursus.nl en maakte AI Fundament samen met Wijnand Wieling. Hij werkt dagelijks met AI en volgt de ontwikkelingen al sinds de eerste versie van ChatGPT. Hij test nieuwe tools, probeert toepassingen uit en ontdekt wat wel en niet werkt in de praktijk. Wat hij leert, verwerkt hij in de cursus en in de artikelen in de kennisbank.
Meer over ons
