De AI Act is de Europese wet voor kunstmatige intelligentie. De wet regelt het gebruik van AI-systemen op basis van risico: hoe groter het risico voor mensen, hoe strenger de regels. De AI Act trad in augustus 2024 in werking en wordt in fasen van toepassing. Sinds februari 2025 zijn de schadelijkste toepassingen verboden en moeten organisaties werken aan AI-geletterdheid, en sinds augustus 2026 gelden regels voor transparantie, zoals het herkenbaar maken van chatbots en nepbeelden. In juli 2026 is de wet op een paar punten aangepast. In dit artikel lees je wat de AI Act inhoudt, voor wie hij geldt, wat wanneer verplicht is en wat je als organisatie moet doen.
Gebruik je op je werk ChatGPT, Copilot, een chatbot of een ander AI-systeem? Dan heb je met de AI Act te maken. Dat klinkt misschien zwaar, maar voor de meeste organisaties valt het mee. Wel is het goed om te weten wat de wet vraagt, en wat niet. Deze uitleg helpt je daarbij, zonder juridisch jargon.
- De AI Act deelt AI in naar risico: verboden, hoog risico, transparantieplicht en minimaal risico.
- Voor vrijwel elke organisatie die AI gebruikt, geldt sinds februari 2025 de plicht om maatregelen te nemen voor AI-geletterdheid.
- In juli 2026 is de wet aangepast: de regels voor AI met een hoog risico gelden later, en de plicht rond AI-geletterdheid is iets anders geformuleerd.
Wat is de AI Act?
De AI Act heet officieel Verordening (EU) 2024/1689. Het is de eerste brede wet voor kunstmatige intelligentie ter wereld. Breed betekent dat de wet niet voor één sector geldt, maar voor alle sectoren: of je nu in de zorg, het onderwijs, de financiële sector of bij de overheid werkt, de AI Act raakt je zodra je AI gebruikt of aanbiedt.
De wet geldt in alle landen van de Europese Unie. Ook organisaties buiten de EU vallen eronder als hun AI-systemen in de EU worden gebruikt. Een Amerikaans bedrijf dat een AI-tool aan Nederlandse klanten verkoopt, moet zich dus ook aan de regels houden.
Het uitgangspunt is eenvoudig: hoe groter het risico van een AI-systeem voor de gezondheid, veiligheid en grondrechten van mensen, hoe zwaarder de eisen. Een spamfilter valt onder heel andere regels dan een systeem dat beslist wie wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek.
Voor wie geldt de AI Act?
De AI Act onderscheidt een paar rollen. De twee belangrijkste zijn:
Aanbieders: de partijen die een AI-systeem ontwikkelen en op de markt brengen, zoals de makers van ChatGPT, Copilot en andere AI-tools.
Gebruiksverantwoordelijken: organisaties die een AI-systeem inzetten in hun eigen werk. Gebruiken jij en je collega's ChatGPT of Copilot voor je werk, dan is je organisatie gebruiksverantwoordelijke. De meeste Nederlandse organisaties vallen in deze categorie.
Voor particulieren die AI voor zichzelf gebruiken, gelden geen verplichtingen. De AI Act richt zich op organisaties die AI aanbieden of zakelijk inzetten.
De vier risiconiveaus
De AI Act deelt AI-systemen in vier groepen in.
| Risiconiveau | Wat het betekent | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Onaanvaardbaar | Verboden | Social scoring, AI die mensen manipuleert, emotieherkenning op het werk |
| Hoog risico | Toegestaan onder strenge voorwaarden | AI bij werving en selectie, kredietbeoordeling, onderwijs, kritieke infrastructuur |
| Transparantie | Je moet laten weten dat het om AI gaat | Chatbots, AI-beelden en deepfakes |
| Minimaal | Geen extra eisen voor het systeem zelf | Spamfilters, AI in games, de meeste kantoortoepassingen |
Het meeste AI-gebruik op kantoor, zoals ChatGPT of Copilot voor teksten en samenvattingen, valt onder minimaal risico. Gebruik je AI bij beslissingen over mensen, zoals het selecteren van sollicitanten, dan kun je onder hoog risico vallen.
Er is één verplichting die dwars door alle niveaus heen loopt: de plicht rond AI-geletterdheid uit artikel 4. Die geldt voor iedereen die AI aanbiedt of gebruikt, ongeacht het risiconiveau.
Wat geldt wanneer? De tijdlijn
De AI Act wordt in fasen van toepassing. In juli 2026 zijn een paar data aangepast met de zogeheten Digital Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744.
| Datum | Wat er geldt |
|---|---|
| 1 augustus 2024 | De AI Act treedt in werking |
| 2 februari 2025 | Verboden toepassingen en de plicht rond AI-geletterdheid |
| 2 augustus 2025 | Regels voor de makers van algemene AI-modellen, toezicht en boetes |
| 27 juli 2026 | Aanpassingen uit de Digital Omnibus, waaronder een nieuwe tekst van artikel 4 |
| 2 augustus 2026 | Transparantieregels: chatbots en AI-beelden herkenbaar maken |
| 2 december 2026 | Nieuw verbod op AI die zonder toestemming intieme beelden of kindermisbruikmateriaal maakt |
| 2 december 2027 | Regels voor AI met een hoog risico, zoals bij werving en kredietbeoordeling |
| 2 augustus 2028 | Regels voor AI met een hoog risico in gereguleerde producten, zoals medische apparatuur |
Oorspronkelijk zouden de regels voor AI met een hoog risico in augustus 2026 ingaan. Met de Digital Omnibus is dat uitgesteld naar december 2027 en augustus 2028. De transparantieregels zijn niet uitgesteld.
AI-geletterdheid: wat artikel 4 vraagt
Voor de meeste organisaties is artikel 4 de belangrijkste verplichting, omdat die voor vrijwel iedereen geldt. Sinds 2 februari 2025 moeten aanbieders en gebruiksverantwoordelijken werk maken van de AI-geletterdheid van hun medewerkers.
Met de Digital Omnibus is de tekst in juli 2026 aangepast. Organisaties nemen nu maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen bij hun personeel en bij anderen die namens hen AI gebruiken. Daarbij houden ze rekening met de kennis, ervaring en opleiding van die mensen en met de manier waarop AI wordt ingezet. Een bepaald niveau per persoon hoeven ze niet te garanderen. De wet schrijft geen specifieke training of certificaat voor.
Wat betekent dat in de praktijk? Zorg dat medewerkers die met AI werken, begrijpen wat AI wel en niet kan, hoe ze het verantwoord gebruiken en welke risico's erbij horen, en leg vast wat je daarvoor doet. Hoe je dat aanpakt, lees je op onze pagina over AI-geletterdheid en in onze gids over AI-geletterdheid training.
Transparantie: chatbots en AI-beelden
Sinds 2 augustus 2026 gelden de transparantieregels uit artikel 50. In het kort:
- Chatbots: mensen moeten weten dat ze met een AI-systeem praten, tenzij dat al duidelijk is uit de situatie.
- AI-beelden, video en geluid: content die met AI is gemaakt en echt lijkt, zoals een deepfake, moet als zodanig herkenbaar zijn.
- Technische markering: aanbieders van AI-tools moeten zorgen dat content die hun tools maken, technisch herkenbaar is als AI-content, met een overgangsperiode voor systemen die al op de markt waren.
Gebruik je een chatbot op je website, of maak je met AI beelden of video's die echt lijken? Dan moet je dat duidelijk vermelden. Meer over het herkennen van nepbeelden lees je in ons artikel over deepfakes.
Wat moet je als organisatie doen?
Voor de meeste organisaties zijn dit de stappen die ertoe doen.
Stap 1
Breng in kaart welke AI je gebruikt
Maak een overzicht van de AI-tools in je organisatie: welke tools, door wie, waarvoor. Vergeet de tools niet die medewerkers op eigen initiatief gebruiken.
Stap 2
Bepaal het risiconiveau
Kijk per toepassing in welke groep hij valt. De meeste kantoortoepassingen vallen onder minimaal risico. Gebruik je AI bij beslissingen over mensen, zoals werving, beoordeling of toegang tot diensten, kijk dan goed of je onder hoog risico valt, en bereid je voor op de regels die in december 2027 ingaan.
Stap 3
Werk aan AI-geletterdheid
Zorg voor training en uitleg die passen bij wat medewerkers met AI doen, en maak afspraken over verantwoord gebruik. Een kort AI-beleid helpt daarbij; lees meer in ons artikel over AI-beleid opstellen.
Stap 4
Regel transparantie
Gebruik je een chatbot of maak je AI-content die echt lijkt, zorg dan dat dat duidelijk wordt vermeld.
Stap 5
Leg vast wat je doet
Houd bij welke AI je gebruikt, welke afwegingen je hebt gemaakt, welke training medewerkers hebben gevolgd en welke afspraken er gelden. Zo kun je laten zien wat je doet.
Wil je snel zien waar je organisatie staat? Doe de AI Act Check: een korte vragenlijst die je in een paar minuten invult.
Toezicht en boetes
Het toezicht op de AI Act ligt grotendeels bij nationale toezichthouders, die elk land zelf aanwijst. In Nederland zijn de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur daarbij betrokken. Op de makers van de grote algemene AI-modellen houdt het AI-bureau van de Europese Commissie toezicht.
De AI Act kent hoge maximumboetes:
- tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet voor het gebruik van verboden AI;
- tot 15 miljoen euro of 3 procent van de jaaromzet voor de meeste andere overtredingen;
- tot 7,5 miljoen euro of 1 procent van de jaaromzet voor het geven van onjuiste informatie aan toezichthouders.
Voor kleine en middelgrote bedrijven geldt het laagste van de twee bedragen. Aan artikel 4 is geen eigen boetebedrag gekoppeld. Wel kan het ontbreken van AI-geletterdheid meewegen als er door verkeerd gebruik van AI iets misgaat.
Wat betekent de AI Act voor jou als medewerker?
Werk je met AI-tools, dan merk je van de AI Act vooral iets via je werkgever: afspraken over welke tools je mag gebruiken, uitleg of training over verantwoord gebruik, en regels over wat je wel en niet in een AI-tool zet. Daarnaast merk je de transparantieregels: chatbots die vertellen dat ze AI zijn, en AI-beelden die als zodanig worden gemarkeerd.
Het belangrijkste wat je zelf kunt doen, is AI verstandig gebruiken: weten wat het wel en niet kan, antwoorden controleren en zorgvuldig omgaan met gegevens. Dat is precies wat de wet bedoelt met AI-geletterdheid.
Veelgestelde vragen over de AI Act
Wat is de AI Act in het kort?
De AI Act is de Europese wet voor kunstmatige intelligentie. De wet deelt AI in naar risico en stelt zwaardere eisen naarmate een AI-systeem meer risico oplevert voor mensen.
Sinds wanneer geldt de AI Act?
De AI Act trad op 1 augustus 2024 in werking en wordt in fasen van toepassing. Verboden toepassingen en AI-geletterdheid gelden sinds 2 februari 2025, de transparantieregels sinds 2 augustus 2026, en de regels voor hoog risico vanaf december 2027.
Wat is de Digital Omnibus?
De Digital Omnibus is een aanpassing van de AI Act, Verordening (EU) 2026/1744, die sinds 27 juli 2026 geldt. Daarmee zijn de regels voor AI met een hoog risico uitgesteld, is artikel 4 over AI-geletterdheid anders geformuleerd en is een nieuw verbod toegevoegd.
Geldt de AI Act als we alleen ChatGPT gebruiken?
Ja. Ook dan is je organisatie gebruiksverantwoordelijke, en geldt de plicht rond AI-geletterdheid. De zware eisen voor hoog risico gelden meestal niet.
Is AI-geletterdheid verplicht?
Organisaties die AI aanbieden of gebruiken, moeten maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van hun medewerkers te ondersteunen. Een bepaald niveau per persoon of een certificaat is niet verplicht. Lees meer in ons artikel over AI-geletterdheid verplicht.
Geldt de AI Act ook voor kleine bedrijven?
Ja, de AI Act kent geen uitzondering voor kleine bedrijven. Wel gelden er voor kleinere organisaties lagere maximumboetes en een paar vereenvoudigingen.
Is een training genoeg om aan de AI Act te voldoen?
Een training helpt bij AI-geletterdheid, maar de AI Act vraagt meer, zoals inzicht in welke AI je gebruikt, afspraken en vastlegging. Je organisatie blijft zelf verantwoordelijk voor het geheel.
Je organisatie voorbereiden op de AI Act
De plicht rond AI-geletterdheid geldt al, en de praktische vaardigheden die erbij horen, leveren ook in het dagelijks werk veel op. Daarvoor hebben we AI Fundament gemaakt, de online AI-cursus van AIcursus.nl. In acht modules leren medewerkers hoe AI werkt, hoe ze duidelijke opdrachten geven, hoe ze antwoorden kritisch beoordelen en hoe ze veilig omgaan met gegevens, in elke AI-tool.
Na afronding ontvangen deelnemers een certificaat van deelname met een unieke code, dat je kunt gebruiken bij het vastleggen van gevolgde training. AI Fundament biedt een praktische basis voor AI-vaardigheden; je organisatie blijft zelf verantwoordelijk voor de afspraken, het beleid en de vastlegging die in jullie situatie nodig zijn. AI Fundament kost € 39,95 per persoon, eenmalig en inclusief btw. Wil je meerdere medewerkers laten deelnemen, kijk dan bij AI-training voor werkgevers.
Max is medeoprichter van AIcursus.nl en maakte AI Fundament samen met Wijnand Wieling. Hij werkt dagelijks met AI en volgt de ontwikkelingen al sinds de eerste versie van ChatGPT. Hij test nieuwe tools, probeert toepassingen uit en ontdekt wat wel en niet werkt in de praktijk. Wat hij leert, verwerkt hij in de cursus en in de artikelen in de kennisbank.
Meer over ons
