Je hebt een spreadsheet vol cijfers en over een uur moet er een grafiek in je presentatie of maandrapport. Zelf een grafiek bouwen in Excel betekent kolommen selecteren, door menu's klikken en dan nog de assen goed krijgen. Een grafiek maken met AI gaat anders: je beschrijft in gewone taal wat je wilt zien, en de AI-tool maakt de grafiek. Dat scheelt klikwerk, maar je moet wel weten wat je vraagt en hoe je controleert of het klopt. In deze blog lees je welke tools het kunnen, hoe je het stap voor stap aanpakt, welke grafiek bij welke vraag past en wat je beter niet uploadt.
- ChatGPT, Copilot in Excel en Gemini in Google Sheets kunnen van je data een grafiek maken als je in gewone taal beschrijft wat je wilt zien.
- Hoe beter je data en je vraag, hoe beter de grafiek: duidelijke kolomnamen, één rij per regel, en noem het soort grafiek en de assen.
- Controleer elke grafiek op een paar getallen uit je bron, en haal namen en vertrouwelijke cijfers uit je bestand voordat je het uploadt.
Deze blog hoort bij onze gids over werken met AI, waarin je leest hoe je AI inzet bij je dagelijkse werk. Hier gaan we dieper in op één taak: van een rij cijfers naar een grafiek die je collega in één oogopslag begrijpt.
Welke tools maken een grafiek?
Een AI grafiek maken kan in meerdere tools. Welke je kiest, hangt vooral af van waar je data al staat en welke tools je werkgever aanbiedt. We bespreken de drie die je op kantoor het vaakst tegenkomt, met wat de officiële helppagina's erover zeggen.
ChatGPT
In ChatGPT upload je een bestand en vraag je om een grafiek. Volgens de helppagina van OpenAI over data-analyse kun je onder meer spreadsheets (.xls, .xlsx en .csv), pdf's en tekstbestanden zoals .json en .txt gebruiken. ChatGPT kan samenvattingen, tabellen en grafieken maken, en rekent voor sommige taken met Python, een programmeertaal. Die code kun je bekijken als je wilt weten hoe een getal tot stand kwam.
Grafieken verschijnen als afbeelding. Een staafdiagram, lijngrafiek, cirkeldiagram of spreidingsdiagram kan ChatGPT volgens dezelfde pagina ook interactief tonen: dan kies je Switch to interactive chart. Andere soorten grafieken krijg je als gewone afbeelding.
Welke bestandstypen en hoeveel bestanden je kunt uploaden, verschilt per model, abonnement en werkomgeving. Weet je niet welk abonnement je hebt, dan lees je in onze blog over ChatGPT gratis wat er zonder betaald account kan.
Copilot in Excel
Staan je cijfers al in Excel en heb je via je werk toegang tot Copilot, dan is Copilot in Excel de kortste route. Je opent Copilot via het Copilot-pictogram rechtsonder in Excel, zo staat het op de Microsoft-pagina over grafieken met Copilot. Daarna beschrijf je de grafiek die je wilt, en Copilot maakt hem.
Volgens de pagina Aan de slag met Copilot in Excel maakt Copilot grafieken met een koppeling naar je brondata, zodat je ze daarna gewoon in Excel kunt aanpassen. Copilot zit niet in elk Microsoft 365-abonnement en je organisatie kan het uitzetten. In de veelgestelde vragen van Microsoft staat ook dat Copilot alleen kan bewerken als de berekeningsopties op Automatisch staan. Werkt Copilot niet in je werkmap, kijk daar dan eerst.
Meer voorbeelden van opdrachten voor Excel, Word en Outlook vind je bij onze Copilot prompts.
Gemini in Google Sheets
Werk je in Google Sheets, dan kun je Gemini gebruiken in het zijpaneel. Op de Google-helppagina over Gemini in Sheets staat dat Gemini grafieken kan maken en vragen over je data kan beantwoorden, met voorbeelden als "Make a line chart" en "Create a chart with date on the x-axis and total on the y-axis".
Een grafiek die je invoegt, komt op een nieuw tabblad. Een grafiek van een gewone spreadsheet wordt volgens Google niet bijgewerkt als je de brondata later verandert. Pas je cijfers aan, maak de grafiek dan opnieuw. Gemini in Sheets heeft een geschikt abonnement van Google Workspace of Google AI nodig, en werkt het best met echte Google Sheets-bestanden. Een Excel-bestand zet je dus eerst om naar Google Sheets.
| Tool | Handig als | Waar je op let |
|---|---|---|
| ChatGPT | Je een los bestand hebt en snel wilt kijken wat erin zit | Upload alleen data die je mag delen; grafiek is meestal een afbeelding |
| Copilot in Excel | Je data al in Excel staat en je organisatie Copilot heeft | Niet in elk abonnement; berekeningsopties op Automatisch |
| Gemini in Sheets | Je in Google Sheets werkt | Grafiek wordt niet vanzelf bijgewerkt; Excel-bestand eerst omzetten |
Stap voor stap: van data naar grafiek
De aanpak is in alle drie de tools ongeveer gelijk; alleen de knoppen verschillen. We nemen een voorbeeld: Fatima werkt bij een schoonmaakbedrijf en wil voor het kwartaaloverleg laten zien hoeveel offertes er per maand zijn verstuurd en hoeveel daarvan zijn getekend.
Stap 1
Maak je data netjes
Zet je cijfers in één tabel met de kolomnamen in de eerste rij, en één regel per maand, klant of product. OpenAI raadt in de helppagina ook af om meerdere tabellen op één blad te zetten of lege rijen en kolommen in je data te hebben. Gebruik gewone kolomnamen zoals "Maand", "Offertes verstuurd" en "Offertes getekend" in plaats van afkortingen die alleen jij begrijpt. Dat helpt elke tool, niet alleen ChatGPT.
Stap 2
Upload of open je bestand
In ChatGPT upload je het bestand in het gesprek. In Excel en Google Sheets open je het bestand en daarna Copilot of Gemini in het zijpaneel. Heb je de cijfers alleen in een gescande pdf of een schermafbeelding, zet ze dan eerst over in een spreadsheet. Volgens OpenAI haalt ChatGPT exacte getallen uit gescande bestanden en afbeeldingen niet altijd goed op.
Stap 3
Vraag eerst wat erin staat
Voordat je om een grafiek vraagt, laat je de tool vertellen wat hij ziet. Dan zie je of de tool de juiste kolommen pakt, of dat hij bijvoorbeeld de totaalregel onderaan als een extra maand meetelt.
Eerst de data laten beschrijven
Beschrijf in een paar zinnen wat er in deze tabel staat: welke kolommen, hoeveel rijen, welke periode. Noem ook lege cellen, dubbele regels of waarden die niet lijken te kloppen. Maak nog geen grafiek.
Stap 4
Stel je vraag en kies de grafiek
Een vage vraag als "maak een grafiek" levert een gok op. Volgens OpenAI kiest ChatGPT bij de eerste poging soms een grafiek die niet past bij wat je bedoelt. Noem daarom wat je wilt laten zien, het soort grafiek, wat op welke as komt en voor wie hij is.
Te algemeen
Maak een grafiek van deze data.
Met soort, assen en doel
Maak een staafdiagram met de maanden op de x-as en het aantal offertes op de y-as. Zet verstuurd en getekend naast elkaar per maand, in twee kleuren. Titel: "Offertes per maand, januari tot en met juni 2026". Het is voor het kwartaaloverleg.
Stap 5
Verfijn en controleer
Is de grafiek bijna goed, vraag dan om één aanpassing tegelijk: een andere kleur, een kortere titel, de getallen boven de staven. Daarna controleer je hem, zoals we verderop uitleggen. In Excel en Google Sheets kun je de grafiek ook zelf afmaken met de gewone grafiekopties.
Promptblokken om te kopiëren
Deze opdrachten kun je overnemen. De delen tussen haken vul je zelf in.
Vergelijken
Maak een staafdiagram van [kolom met de categorieën] op de x-as en [kolom met de getallen] op de y-as. Zet de grootste waarde links. Zet de waarde boven elke staaf.
Ontwikkeling in de tijd
Maak een lijngrafiek met [datum of maand] op de x-as en [getal] op de y-as. Laat elke [afdeling, product of regio] als aparte lijn zien. Zet een korte titel boven de grafiek.
Verdeling van een geheel
Laat in een cirkeldiagram zien welk deel van [totaal] uit elke [categorie] komt. Gebruik hooguit vijf delen; voeg de kleinste samen onder “Overig”. Zet de percentages in de grafiek.
Verband tussen twee getallen
Maak een spreidingsdiagram met [eerste getal] op de x-as en [tweede getal] op de y-as. Elke stip is één [klant, winkel of project]. Vertel daarna in twee zinnen of je een verband ziet, en hoe sterk.
Noem in je vraag de kolomnamen precies zoals ze in de kop van je tabel staan. Dan hoeft de tool niet te raden welke kolom je bedoelt.
Kritische lezer
Bekijk mijn grafiek als een collega die de cijfers niet kent. Wat is de belangrijkste conclusie die je eruit haalt? Wat is onduidelijk of zou je verkeerd kunnen lezen? Doe [twee] voorstellen om hem duidelijker te maken.
Met die laatste opdracht laat je de tool meekijken als een kritische lezer. Vaak komen er dan dingen boven als een as die niet bij nul begint of een legenda die ontbreekt.
Welke grafiek past bij je vraag?
De meeste verkeerde grafieken ontstaan doordat de vraag niet duidelijk was. Bedenk daarom eerst in één zin wat de lezer moet zien: "In maart liep het aantal getekende offertes terug." Dan volgt het soort grafiek bijna vanzelf.
| Wat wil je laten zien? | Grafiek | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Groepen met elkaar vergelijken | Staafdiagram | Omzet per vestiging |
| Ontwikkeling over tijd | Lijngrafiek | Aantal klantvragen per week |
| Welk deel van het geheel | Cirkeldiagram (weinig delen) of gestapelde staaf | Verdeling van het budget over vijf posten |
| Verband tussen twee getallen | Spreidingsdiagram | Reistijd en klanttevredenheid per klant |
| Hoe waarden verdeeld zijn | Histogram | Hoeveel facturen in welke bedragklasse vallen |
| Van beginstand naar eindstand | Watervaldiagram | Van begroting naar werkelijke kosten |
Een cirkeldiagram met tien kleine stukjes leest niemand; neem dan een staafdiagram. Gaat het om tijd, zet de tijd dan altijd op de x-as, van links naar rechts. En maak liever twee eenvoudige grafieken dan één grafiek met zes lijnen en twee y-assen.
Moet de grafiek in een presentatie, houd hem dan nog kaler: één boodschap per dia, de conclusie als titel en geen tabel ernaast. Hoe je de rest van je slides met AI maakt, lees je in onze blog over een presentatie maken met AI.
Zet de conclusie in de titel van je grafiek, bijvoorbeeld "Getekende offertes dalen sinds maart" in plaats van "Offertes per maand". Je lezer weet dan meteen waar hij naar moet kijken.
Grafiek controleren: klopt het?
Een grafiek ziet er al snel overtuigend uit, ook als er iets mis is gegaan. Microsoft vraagt bij Copilot uitdrukkelijk om elk resultaat te controleren, en voor andere AI-tools geldt hetzelfde. In ChatGPT kan een bestand bovendien goed geüpload zijn en toch niet volledig geanalyseerd worden, als het groot of rommelig is. Achtergrond bij dat soort fouten vind je in onze blog over AI-hallucinaties.
Controleer daarom elke grafiek voordat je hem deelt.
1Vergelijk drie getallen met je bron
Kies het hoogste punt, het laagste punt en één willekeurige waarde in de grafiek en zoek ze op in je spreadsheet. Kloppen die drie, dan is de kans klein dat de hele grafiek verkeerd is. Klopt er één niet, vraag de tool dan hoe hij aan dat getal kwam.
2Tel de totalen na
Laat de tool het totaal per categorie geven en vergelijk dat met een eigen optelling in Excel of Sheets. Zo vind je dubbele regels, een totaalregel die is meegeteld of rijen die zijn weggevallen.
3Kijk naar de assen
Begint de y-as bij nul? Een staafdiagram dat bij 80 begint, laat een klein verschil groot lijken. Kloppen de eenheden, euro's of aantallen, duizenden of losse getallen? Staan de maanden in de goede volgorde, of alfabetisch?
4Lees de labels en de legenda
Horen de kleuren bij de juiste reeks? Staat er een titel, en zegt die wat de grafiek laat zien? Een grafiek zonder legenda of met de Engelse kolomnamen van de tool is voor je collega lastig te lezen.
5Vraag naar de aanpak
Vraag in ChatGPT: "Welke rijen en kolommen heb je gebruikt, en heb je iets weggelaten of samengevoegd?" Als de tool met Python heeft gerekend, raadt OpenAI aan om de code, de uitkomst en de aannames te bekijken voordat je op het resultaat vertrouwt. Je hoeft geen code te kunnen lezen: de uitleg in gewone taal is meestal genoeg om te zien of hij de goede kolom heeft gepakt.
Wat zet je er niet in?
Voor een grafiek heb je zelden alle details nodig. Een grafiek van ziekteverzuim per afdeling heeft geen namen nodig, en voor omzet per klantgroep hoeven er geen klantnamen in het bestand. Haal daarom alles weg wat je niet nodig hebt voordat je iets uploadt.
Zet in elk geval geen persoonsgegevens in een AI-tool die je werkgever niet heeft goedgekeurd: namen, e-mailadressen, BSN's, salarissen per persoon of gegevens over gezondheid. Hetzelfde geldt voor vertrouwelijke bedrijfscijfers, zoals een begroting die nog niet bekend is of cijfers van een klant die je onder geheimhouding hebt gekregen.
Vervang wat je wel nodig hebt door iets neutraals. "Medewerker 1, 2, 3" werkt net zo goed in een grafiek als echte namen, en "Klant A" net zo goed als de bedrijfsnaam. Totalen per afdeling of per maand zijn vaak genoeg; dan hoef je geen regels per persoon te delen.
Ook voor Copilot in Excel en Gemini in Sheets geldt wat je werkgever heeft afgesproken. Vraag bij twijfel na welke tools je voor welke gegevens mag gebruiken. In onze blog Is ChatGPT veilig? lees je meer over privacy, de AVG en wat je nooit invoert, en AI veilig gebruiken op je werk helpt je kiezen welke gegevens je weglaat.
Veelgestelde vragen over grafiek maken met AI
Kan ChatGPT een grafiek maken van een Excel-bestand?
Ja, je kunt een .xlsx- of .xls-bestand uploaden en ChatGPT vragen om er een grafiek van te maken. Volgens OpenAI werkt het best met duidelijke kolomnamen in de eerste rij en één regel per record. De grafiek krijg je als afbeelding; staafdiagrammen, lijngrafieken, cirkeldiagrammen en spreidingsdiagrammen kunnen ook interactief worden getoond.
Wat is de beste AI om een grafiek te maken?
Dat hangt af van waar je data staat. Staat die in Excel en heeft je organisatie Copilot, dan is Copilot in Excel het handigst, omdat de grafiek gekoppeld blijft aan je cijfers. Werk je in Google Sheets, dan ligt Gemini voor de hand. Voor een los bestand dat je snel wilt verkennen is ChatGPT geschikt, mits je de data mag delen.
Kan ik gratis een grafiek maken met AI?
Soms. Welke functies en hoeveel uploads je krijgt, verschilt bij ChatGPT per abonnement en model. Copilot in Excel en Gemini in Sheets vragen allebei een geschikt abonnement. Wat er in de gratis versie van ChatGPT kan, lees je in onze blog over ChatGPT gratis.
Waarom maakt de AI een andere grafiek dan ik wil?
Meestal omdat de vraag ruimte liet. OpenAI schrijft zelf dat ChatGPT bij de eerste poging een grafiek kan kiezen die niet bij je bedoeling past. Noem daarom het soort grafiek, wat op welke as komt, hoe je wilt groeperen en welke kolommen de tool moet gebruiken.
Wordt een grafiek van Gemini bijgewerkt als mijn data verandert?
Nee, niet bij een gewone spreadsheet. Volgens Google wordt een grafiek die Gemini van een standaard Google Sheets-bestand maakt niet bijgewerkt als je de brondata verandert. Pas je de cijfers aan, laat Gemini de grafiek dan opnieuw maken of maak hem zelf via de grafiekopties.
Kan AI een grafiek maken van een pdf of schermafbeelding?
Dat kan, maar de getallen zijn dan minder betrouwbaar. Volgens OpenAI haalt ChatGPT exacte waarden uit gescande bestanden, afbeeldingen en ingewikkelde opmaak niet altijd goed op. Gaat het om precieze cijfers, zet ze dan eerst in een spreadsheet of tekstbestand.
Moet ik de grafiek nog controleren?
Ja, altijd. Een grafiek kan er verzorgd uitzien en toch op een verkeerde kolom of een meegetelde totaalregel gebaseerd zijn. Vergelijk een paar getallen met je bron, tel de totalen na en kijk of de assen en labels kloppen.
Zelf leren werken met data en AI
Een goede grafiek begint bij een duidelijke vraag en eindigt bij een controle. De tool doet het tekenwerk, maar jij bepaalt wat er te zien moet zijn en of het klopt. Probeer het deze week met een overzicht dat je toch al moet maken: maak de data netjes, laat de tool eerst beschrijven wat erin staat, en vraag dan om een grafiek met een titel die de conclusie zegt.
Wil je dit soort taken vaker met AI doen, dan loont het om goed te leren vragen: welke gegevens, welk doel, welke vorm. In onze online cursus AI Fundament leer je dat vanaf de basis. Er is een aparte module over data en analyse, met een praktijkopdracht over data en visualisatie waarop je direct feedback krijgt. Daarvoor is geen ChatGPT-account nodig: de opdrachten maak je in de cursusomgeving zelf. Je betaalt eenmalig € 39,95 per gebruiker en volgt de cursus in je eigen tempo. Wil je meerdere collega's laten meedoen, neem dan contact met ons op via de pagina AI-cursus voor bedrijven.
Max is medeoprichter van AIcursus.nl en maakte AI Fundament samen met Wijnand Wieling. Hij werkt dagelijks met AI en volgt de ontwikkelingen al sinds de eerste versie van ChatGPT. Hij test nieuwe tools, probeert toepassingen uit en ontdekt wat wel en niet werkt in de praktijk. Wat hij leert, verwerkt hij in de cursus en in de artikelen in de kennisbank.
Meer over ons
