Een samenvatting maken met AI doe je in drie stappen. Je geeft de AI-tool de tekst of het bestand. Je zegt voor wie de samenvatting is, hoe lang hij mag zijn en in welke vorm je hem wilt. Daarna controleer je het resultaat naast het origineel. Dat werkt in ChatGPT, Copilot, Gemini en Claude, voor een mail, een rapport, een pdf of de notulen van een lang overleg.
Toch valt het resultaat vaak tegen als mensen een samenvatting maken met AI. De samenvatting is te lang, te vaag of mist net dat ene punt waar het om ging. Dat ligt zelden aan de tool, en bijna altijd aan de opdracht. Wie de AI vertelt wat hij met de samenvatting gaat doen, krijgt iets bruikbaars terug. Hoe je dat doet, lees je hieronder, met prompts die je direct kunt gebruiken. Meer over AI in je dagelijkse werk vind je op onze pagina over werken met AI.
- Een goede samenvatting begint met drie vragen: voor wie, hoe lang en in welke vorm.
- Voor lange documenten en pdf's werkt een tool waarin je het bestand uploadt beter dan knippen en plakken.
- Controleer altijd wat de AI weglaat of erbij verzint, en upload geen vertrouwelijke of persoonsgegevens.
Zo maak je een samenvatting met AI (kort antwoord)
Voor wie snel aan de slag wil, is dit de basis om een samenvatting te maken met AI. Je kunt het in elke AI-assistent toepassen.
- Open een AI-tool die je mag gebruiken. Op het werk is dat de tool die je organisatie heeft goedgekeurd. Thuis kies je zelf.
- Geef de tekst. Plak de tekst in het chatvenster, of upload het bestand als het om een pdf of Word-document gaat.
- Schrijf een korte opdracht. Noem het doel, de lezer, de lengte en de vorm. Bijvoorbeeld: "Vat dit rapport samen voor mijn leidinggevende, in vijf punten, met bovenaan de belangrijkste conclusie."
- Lees het resultaat naast het origineel. Kloppen de cijfers, namen en conclusies? Mist er iets wat voor jou belangrijk is?
- Stel een vervolgvraag. Te lang? Vraag om de helft. Te vaag? Vraag om concrete voorbeelden uit de tekst.
Die laatste stap slaan veel mensen over, terwijl daar de winst zit. Een samenvatting maken met AI is een gesprek, geen knop. De eerste versie is een begin, en met één of twee vervolgvragen krijg je precies wat je nodig hebt.
Welke tool voor welke tekst
Je kunt in alle bekende AI-assistenten een samenvatting maken met AI. De verschillen zitten vooral in waar je tekst staat en hoe lang die is. Hieronder een overzicht van wat je waar het handigst doet.
ChatGPT, Gemini en Claude. Deze algemene AI-assistenten zijn geschikt voor de meeste samenvattingen. Je plakt een tekst of uploadt een bestand en geeft je opdracht. Ze zijn handig voor losse teksten: een artikel, een beleidsstuk, een lange mail of een transcript van een overleg. Van alle drie bestaat een gratis versie, met grenzen aan hoeveel je per dag kunt doen.
Copilot in Word. Werk je met Microsoft 365 en heeft je organisatie Copilot, dan kun je een document samenvatten zonder het ergens anders heen te kopiëren. Volgens de uitleg van Microsoft over samenvatten met Copilot in Word vraag je in het Copilot-venster om een samenvatting. Heb je een zakelijke licentie en staat het document in OneDrive of SharePoint, dan kan er ook automatisch een samenvatting bovenaan verschijnen. Microsoft schrijft er eerlijk bij dat Copilot niet altijd bronverwijzingen geeft naar wat verderop in het document staat. Bij lange stukken is nalezen dus extra belangrijk.
NotebookLM van Google. Deze tool heet inmiddels Gemini Notebook en is gemaakt om met je eigen bronnen te werken. Je voegt documenten, webpagina's of video's toe aan een notitieboek en stelt er vragen over. Volgens de helppagina van Google mag één bron tot 500.000 woorden bevatten, of tot 200 MB als het om een geüpload bestand gaat. Dat maakt de tool handig als je meerdere lange stukken over hetzelfde onderwerp wilt samenvatten en vergelijken.
| Je wilt samenvatten | Handige keuze | Let op |
|---|---|---|
| Een losse tekst of mail | ChatGPT, Gemini, Claude of Copilot Chat | Plak alleen tekst zonder gevoelige gegevens |
| Een Word-document op het werk | Copilot in Word | Werkt alleen als je Microsoft 365-abonnement Copilot heeft |
| Een pdf of rapport | Een assistent waarin je bestanden uploadt | Controleer cijfers en tabellen extra goed |
| Meerdere documenten over één onderwerp | NotebookLM (Gemini Notebook) | Voeg alleen bronnen toe die je mag delen |
| Een overleg of webinar | Een transcript plus een AI-assistent | Vraag naar besluiten en actiepunten |
Welke tool je kiest, maakt minder uit dan je denkt. De aanpak om een samenvatting te maken met AI is overal hetzelfde. Twijfel je welke assistent bij jou past? Kijk dan welke tool je organisatie al heeft goedgekeurd, en begin daar.
Een pdf of lang document samenvatten met AI
Een pdf samenvatten met AI gaat anders dan een korte tekst. Een lang document past niet altijd in één keer in het chatvenster, en hoe langer de tekst, hoe groter de kans dat de AI iets mist. Wil je met AI een samenvatting maken van zestig pagina's, dan heb je een andere aanpak nodig dan bij één mail.
Dat AI bij lange teksten iets mist, is onderzocht. In het onderzoek Lost in the Middle bleek dat taalmodellen informatie het best gebruiken als die aan het begin of het eind van een lange tekst staat. Staat de belangrijke informatie in het midden, dan presteren ze slechter. Voor jou betekent dat: een AI-samenvatting van een lang rapport kan precies de kern uit hoofdstuk vier overslaan.
Zo pak je een lang document slim aan:
- Upload het bestand in plaats van te plakken. Zo blijft de opbouw met koppen en tabellen beter bewaard.
- Vraag eerst om een inhoudsoverzicht. "Geef de hoofdstukken van dit document met per hoofdstuk één zin over de inhoud." Dan zie je of de AI het hele stuk heeft gelezen.
- Vat per hoofdstuk samen. Vraag daarna om een samenvatting per deel, en pas aan het eind om één overkoepelende samenvatting.
- Vraag naar wat je zoekt. Heb je alleen de financiële gevolgen nodig? Zeg dat. Een gerichte vraag levert meer op dan "vat samen".
- Let op gescande pdf's. Is een pdf eigenlijk een foto van papier, dan kan de AI de tekst soms niet goed lezen. Kijk of je de tekst in de pdf kunt selecteren; lukt dat niet, dan is het een scan.
1. Een lang document in delen samenvatten
Je krijgt een document van [aantal] pagina’s over [onderwerp]. Geef eerst een overzicht van de hoofdstukken, met per hoofdstuk één zin. Vat daarna elk hoofdstuk samen in maximaal vijf punten. Sluit af met de drie belangrijkste conclusies van het hele document. Noem bij elke conclusie het hoofdstuk waar die vandaan komt.
Die laatste zin in de prompt is handig. Als de AI moet aangeven waar iets staat, kun je het snel terugvinden en controleren.
De prompt: voor wie, hoe lang, welke vorm
Een tekst samenvatten met AI levert pas iets bruikbaars op als de AI weet waar de samenvatting voor dient. "Vat dit samen" is een begin, maar de AI moet dan zelf raden wat belangrijk is. Met drie extra gegevens wordt een samenvatting maken met AI een stuk makkelijker.
Voor wie is de samenvatting? Een samenvatting voor je directeur ziet er anders uit dan een samenvatting voor een nieuwe collega of voor jezelf. Noem de lezer, en wat die al weet.
Hoe lang mag hij zijn? Geef een concreet aantal: vijf punten, honderd woorden, één alinea. Zonder grens kiest de AI zelf, en dat wordt vaak langer dan je wilt.
Welke vorm wil je? Punten, een lopende tekst, een tabel, een mail of een overzicht met kopjes. Ook de toon hoort hierbij: zakelijk, eenvoudig of op taalniveau B1.
Wil je een samenvatting maken met AI die klopt, zeg dan ook wat de AI juist niet moet doen. Bijvoorbeeld: "Voeg geen informatie toe die niet in de tekst staat." Zo'n zin verkleint de kans dat de AI gaten opvult met eigen aannames. Wil je meer weten over hoe je een goede opdracht opbouwt, lees dan onze uitleg over wat een prompt is en de zeven bouwstenen.
2. De basisprompt voor elke samenvatting
Vat de tekst hieronder samen voor [lezer], die [wat de lezer al weet]. Het doel is [waarvoor de lezer de samenvatting gebruikt]. Gebruik maximaal [aantal] woorden, in [punten / een alinea / een tabel]. Schrijf in eenvoudige, zakelijke taal. Voeg niets toe wat niet in de tekst staat. Staat iets er niet duidelijk in, zeg dat dan.
[plak de tekst]
Tekst samenvatten met ChatGPT of een andere assistent wordt beter als je de AI eerst laat vertellen wat volgens hem de hoofdvraag van de tekst is. Klopt die niet, dan corrigeer je dat voordat hij gaat samenvatten.
Samenvatten voor verschillende doelen
Dezelfde tekst kun je op heel verschillende manieren samenvatten. Als je een samenvatting maakt met AI, bepaalt het doel wat erin moet. Hieronder drie situaties waarin je op je werk een samenvatting met AI maakt.
Een samenvatting voor management
Een leidinggevende of directeur wil weten wat er speelt, wat het betekent en wat er besloten moet worden. Details en achtergrond zijn minder belangrijk. Zet de conclusie bovenaan en houd het kort. Juist hier loont een samenvatting maken met AI, omdat je snel van een lang stuk naar één pagina gaat.
3. Een managementsamenvatting
Maak van deze tekst een managementsamenvatting van maximaal 200 woorden. Begin met de belangrijkste conclusie in één zin. Noem daarna de gevolgen voor de organisatie, de risico’s en het besluit dat nodig is. Laat technische details weg.
[plak de tekst]
Actiepunten uit een overleg
Na een lang overleg of een webinar wil je vooral weten wie wat gaat doen. Heb je een transcript of uitgebreide aantekeningen, dan maak je met AI een samenvatting van de afspraken. Controleer wel de namen en de deadlines: daar gaat het het vaakst mis.
4. Besluiten en actiepunten
Hieronder staat het verslag van een overleg. Haal hieruit de genomen besluiten, de actiepunten en de open vragen. Zet de actiepunten in een tabel met de kolommen: actie, wie, wanneer. Staat er geen naam of datum bij, laat het vak dan leeg in plaats van iets in te vullen.
[plak het verslag]
Samenvatten om te leren
Wil je zelf iets begrijpen, bijvoorbeeld een nieuw beleidsstuk of een vakartikel, dan heb je meer aan een samenvatting met uitleg. Een samenvatting maken met AI wordt dan een manier om te leren. Vraag de AI om moeilijke begrippen uit te leggen en om een paar vragen waarmee je kunt testen of je het snapt.
5. Samenvatten en begrijpen
Vat deze tekst samen in maximaal tien punten, in eenvoudige taal. Leg daarna de vijf belangrijkste begrippen uit in één of twee zinnen. Sluit af met vijf vragen waarmee ik kan controleren of ik de tekst goed heb begrepen, met de antwoorden onderaan.
[plak de tekst]
6. Twee teksten vergelijken
Hieronder staan twee versies van [een beleidsstuk / een offerte / een contract]. Vat samen wat er in de tweede versie anders is dan in de eerste. Zet de verschillen in een tabel met de kolommen: onderwerp, versie 1, versie 2. Noem alleen echte verschillen in inhoud, geen verschillen in schrijfstijl.
[plak versie 1]
[plak versie 2]
Controleren: wat AI weglaat of verzint
Een samenvatting maken met AI gaat snel, maar de controle doe je zelf. AI kan op twee manieren de mist in gaan: hij laat iets belangrijks weg, of hij voegt iets toe wat niet in de tekst staat. Dat laatste heet een hallucinatie: de AI schrijft iets wat overtuigend klinkt maar niet klopt. Lees er meer over in onze uitleg over AI-hallucinaties.
Bij samenvattingen zie je een paar fouten vaak terug:
- Cijfers die net anders zijn. Een percentage wordt afgerond, een bedrag krijgt een nul te veel of een jaartal verschuift.
- Te stellige conclusies. In de tekst staat "mogelijk" of "naar verwachting", in de samenvatting staat het als feit.
- Een gemist voorbehoud. De uitzondering of voorwaarde die in een bijzin stond, verdwijnt.
- Een verkeerd verband. Twee losse punten worden aan elkaar gekoppeld, alsof het een het gevolg is van het ander.
- Informatie van buiten de tekst. De AI vult aan met wat hij denkt te weten over het onderwerp.
Hoe controleer je een samenvatting met AI zonder alles opnieuw te lezen? Begin bij de punten die ertoe doen: cijfers, namen, data en conclusies. Zoek die op in het origineel. Vraag de AI daarnaast om bij elk punt de passage uit de tekst te geven waar het op gebaseerd is. Kan hij die niet geven, dan is dat een signaal.
7. De samenvatting laten controleren
Controleer de samenvatting hieronder tegen de oorspronkelijke tekst. Geef per punt aan of het klopt, en citeer de zin uit de tekst waarop het is gebaseerd. Noem ook belangrijke punten uit de tekst die in de samenvatting ontbreken.
Samenvatting: [plak de samenvatting]
Oorspronkelijke tekst: [plak de tekst]
Laat de controle bij voorkeur in een nieuw gesprek doen. Dan begint de AI met een frisse blik en verdedigt hij niet zijn eigen eerdere antwoord. Voor belangrijke stukken blijft het advies: wie een samenvatting maakt met AI, leest zelf mee. Gaat de samenvatting naar je directie of naar een klant, dan sta jij ervoor, niet de AI.
Privacy: wat je niet uploadt
Een document samenvatten met AI is handig, maar niet elk document hoort in een AI-tool. Wat je in een openbare chatbot zet, staat op de servers van het bedrijf achter die tool. Daar heb je daarna weinig controle meer over.
Dat het in de praktijk misgaat, laat de gemeente Eindhoven zien. Bij een interne steekproef bleek dat medewerkers vertrouwelijke documenten, zoals cv's, jeugdzorgdocumenten en interne verslagen, in openbare AI-websites hadden gezet. De Autoriteit Persoonsgegevens kreeg in 2025 al tientallen meldingen van zulke incidenten, meldt Binnenlands Bestuur. De toezichthouder raadt organisaties aan duidelijke afspraken te maken over welke gegevens wel en niet in AI-tools mogen.
Upload daarom niet zomaar:
- documenten met persoonsgegevens, zoals cv's, dossiers, klantgegevens of medische informatie;
- vertrouwelijke stukken, zoals contracten, offertes, financiële cijfers of interne strategie;
- teksten waarvan de afzender niet wil dat ze gedeeld worden.
Moet je toch een samenvatting met AI maken van een gevoelige tekst? Haal namen en herkenbare gegevens eruit, of vervang ze door iets algemeens als "klant A" of "medewerker 1". Gebruik op het werk alleen de AI-tool die je organisatie heeft goedgekeurd, en vraag na welke afspraken daarvoor gelden. Een zakelijke versie heeft vaak andere afspraken over je gegevens dan een gratis account. Meer tips lees je op onze pagina over AI veilig gebruiken.
Veelgestelde vragen over een samenvatting maken met AI
Welke AI is het best om een samenvatting te maken?
Er is niet één beste tool. ChatGPT, Gemini, Claude en Copilot kunnen allemaal goed samenvatten. Kies voor een samenvatting met AI de tool die je organisatie heeft goedgekeurd, of die past bij waar je tekst staat: Copilot voor Word-documenten op het werk, NotebookLM (Gemini Notebook) voor meerdere bronnen tegelijk.
Kan ik een pdf samenvatten met ChatGPT?
Ja, je kunt een pdf uploaden en om een samenvatting vragen. Bij lange pdf's werkt het beter om eerst een inhoudsoverzicht te vragen en daarna per hoofdstuk samen te vatten. Is de pdf een scan, dan kan de AI de tekst soms niet goed lezen.
Is een samenvatting met AI gratis?
Ja, een samenvatting maken met AI kan gratis. Van ChatGPT, Gemini, Claude en Copilot bestaan gratis versies waarmee je teksten kunt samenvatten, met een grens aan hoeveel je per dag kunt doen. Voor Copilot in Word heb je wel een Microsoft 365-abonnement met Copilot nodig, meestal via je werkgever.
Hoe lang mag een tekst zijn die ik laat samenvatten?
Dat verschilt per tool en per abonnement. NotebookLM (Gemini Notebook) accepteert volgens Google bronnen tot 500.000 woorden. Bij andere tools hangt het af van je versie. Merk je dat de AI delen overslaat, vat het document dan in stukken samen.
Kan ik dit zonder technische kennis?
Ja. Kun je een mail typen, dan kun je ook een samenvatting maken met AI. Je schrijft in gewone taal wat je wilt. Het enige wat je leert, is hoe je die opdracht zo duidelijk mogelijk maakt en hoe je het resultaat controleert.
Werken deze prompts ook in Gemini, Copilot of Claude?
Ja. De prompts in dit artikel werken in elke AI-assistent, omdat ze in gewone taal zijn geschreven. Het verschil tussen tools zit vooral in de knoppen en bestandsopties, niet in hoe je de opdracht formuleert.
Mag ik vertrouwelijke documenten laten samenvatten door AI?
Niet in een openbare of gratis AI-tool. Gebruik op het werk alleen de tool die je organisatie heeft goedgekeurd, en haal persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie eruit als je twijfelt.
Kan AI fouten maken in een samenvatting?
Ja. Als je een samenvatting maakt met AI, kan de tool belangrijke punten weglaten, cijfers verkeerd overnemen of informatie toevoegen die niet in de tekst staat. Controleer daarom altijd cijfers, namen, data en conclusies in het origineel.
Leer AI goed gebruiken voor je dagelijkse werk
Een samenvatting maken met AI is een van de handigste dingen die je met AI kunt doen, maar het is maar één taak. Hetzelfde principe werkt bij mails, verslagen, onderzoek en analyses: een duidelijke opdracht en een kritische blik op het resultaat. Die vaste werkwijze leer je in AI Fundament, de online AI-cursus van AIcursus.nl.
In acht modules, met ongeveer zeven uur video, leer je stap voor stap hoe je AI gebruikt voor tekst, onderzoek en data. Je oefent met meer dan twintig praktijkopdrachten en krijgt op elke opdracht direct persoonlijke feedback van AI. De AI zit in het platform, dus je hebt geen eigen abonnement op een AI-tool nodig. Na afronding ontvang je een certificaat van deelname.
Bekijk AI Fundament. De cursus kost € 39,95 per persoon, eenmalig en inclusief btw. Wil je eerst kijken of het bij je past, maak dan een gratis proefaccount aan en probeer zeven dagen lang een demomodule.
Max is medeoprichter van AIcursus.nl en maakte AI Fundament samen met Wijnand Wieling. Hij werkt dagelijks met AI en volgt de ontwikkelingen al sinds de eerste versie van ChatGPT. Hij test nieuwe tools, probeert toepassingen uit en ontdekt wat wel en niet werkt in de praktijk. Wat hij leert, verwerkt hij in de cursus en in de artikelen in de kennisbank.
Meer over ons
