Prompten is het schrijven van instructies voor een AI-tool zoals ChatGPT, Copilot, Claude of Gemini, met als doel een antwoord waar je echt iets mee kunt. Hoe beter je prompt, hoe bruikbaarder het antwoord. Op deze pagina vind je alles over prompten bij elkaar: de basis, de aanpak, technieken en voorbeelden, met per onderwerp een verwijzing naar een uitgebreide gids.
Veel mensen proberen ChatGPT een keer, krijgen een algemeen antwoord en concluderen dat AI tegenvalt. Meestal ligt dat niet aan de tool, maar aan de vraag die erin ging. Prompten is een vaardigheid die je kunt leren, net als een goede mail schrijven, en je hebt er geen technische achtergrond voor nodig. Wie weet hoe een goede prompt in elkaar zit, haalt uit dezelfde AI-tool veel meer.
- Prompten is AI een duidelijke opdracht geven, met de achtergrond die nodig is om je echt te helpen.
- Een goede prompt bestaat uit vaste bouwstenen, en de manier van prompten werkt in elke AI-tool hetzelfde.
- Je leert prompten het snelst door het te doen, met situaties uit je eigen werk.
Wat is prompten?
Een prompt is de opdracht die je aan een AI-tool geeft, en prompten is het schrijven van die opdracht. Dat kan een korte vraag zijn, maar bij werk gaat het meestal om een instructie: schrijf een mail, vat dit rapport samen, zet deze cijfers in een tabel. Het woord komt uit het Engels en betekent zoiets als aansporing of aanwijzing. In de praktijk is het alles wat je in het tekstvak van een AI-tool typt.
Het grote verschil met een zoekmachine is dat AI iets nieuws voor je maakt. Bij Google zoek je een pagina die al bestaat, terwijl een AI-tool een tekst schrijft die er nog niet was, op basis van wat jij hem vertelt. Daarom bepaalt je prompt zo sterk wat je terugkrijgt. Wil je precies weten wat een prompt is en uit welke bouwstenen hij bestaat, lees dan onze uitgebreide uitleg.
Waarom goed prompten zoveel verschil maakt
Een AI-tool weet niets over jou, je werk of je klant. Alles wat je niet vertelt, vult hij zelf in, en dan kiest hij het meest gangbare antwoord dat bij je vraag past. Daardoor voelen veel antwoorden algemeen aan: ze kloppen wel, maar ze passen niet bij jouw situatie. Bij goed prompten vul je die gaten zelf, zodat de AI niet hoeft te raden.
Een handige manier om daarover na te denken: behandel een AI-tool als een slimme nieuwe collega die jouw werk nog niet kent. Aan zo'n collega geef je ook geen opdracht van vijf woorden, maar je vertelt wat er speelt, voor wie het is en wat je terug wilt zien. Anthropic, de maker van Claude, gebruikt in zijn handleiding voor prompts precies die vergelijking. Snapt een collega zonder voorkennis je prompt niet, dan snapt de AI hem ook niet.
Zonder achtergrond
Schrijf een mail aan een klant over een vertraagde levering.
Met achtergrond
Schrijf een mail aan Ingrid, een vaste klant. Haar bestelling komt een week later dan beloofd. Bied excuses aan, noem de nieuwe leverdatum en bied gratis verzending aan. Houd het vriendelijk en zakelijk, en maximaal 120 woorden.
De tweede prompt kost een halve minuut meer om te typen, maar levert een mail op die je bijna direct kunt versturen. Dat is de kern van prompten: een paar zinnen extra aan het begin besparen je het herschrijven aan het eind.
De basis: wat een goede prompt bevat
Een sterke prompt is opgebouwd uit vaste onderdelen. Je hebt ze niet altijd allemaal nodig, maar wie ze kent, ziet snel wat er in een prompt ontbreekt. Wij werken met zeven bouwstenen:
| Bouwsteen | Wat het doet |
|---|---|
| Taak | Het werkwoord dat zegt wat AI moet doen: schrijf, vat samen, vergelijk |
| Context | De achtergrond: voor wie, wat er speelt en wat het doel is |
| Rol | Vanuit welk perspectief AI denkt, bijvoorbeeld als ervaren accountmanager |
| Format | Hoe het antwoord eruitziet: een mail, een tabel, een lijst |
| Toon | Hoe het klinkt: zakelijk, warm, kort en bondig |
| Beperkingen | De grenzen: maximaal honderd woorden, geen jargon |
| Voorbeelden | Een voorbeeld van wat je bedoelt, zodat AI de stijl overneemt |
De taak staat altijd in je prompt, en context bijna altijd. De andere bouwstenen voeg je toe als de situatie erom vraagt: bij een gevoelige klantmail gebruik je er vaak zes of zeven, bij een korte samenvatting zijn er twee of drie genoeg. In onze uitleg over de 7 bouwstenen van een sterke prompt lees je per bouwsteen hoe je hem gebruikt, met voorbeelden.
Twijfel je wat je moet meegeven? Begin met de taak en de context, kijk wat er terugkomt, en voeg dan de bouwsteen toe die het antwoord beter maakt.
Prompt engineering: prompten met een vaste aanpak
Waar prompten simpelweg het geven van een opdracht is, is prompt engineering het bewust opbouwen en verbeteren van die opdracht. Je bedenkt vooraf wat je wilt bereiken, bouwt je prompt op met vaste onderdelen, beoordeelt het antwoord en stuurt bij in hetzelfde gesprek. Wat goed werkt, bewaar je, zodat je het de volgende keer weer kunt gebruiken.
Het klinkt technisch, maar voor dagelijks werk komt prompt engineering neer op een handvol regels: begin met wat je wilt bereiken, geef de context die een collega ook nodig heeft, zeg hoe het eruit moet zien, laat zien wat je bedoelt en stuur bij. In onze gids prompt engineering: zo schrijf je betere prompts bouwen we stap voor stap één prompt op, met drie voorbeelden uit de praktijk en vier prompts om direct te gebruiken.
Prompttechnieken die het verschil maken
Naast de bouwstenen zijn er technieken die je inzet voor lastigere opdrachten. Je hoeft ze niet te kennen om goed te prompten, maar ze helpen als een gewone prompt niet genoeg oplevert.
- Voorbeelden meegeven (in het Engels few-shot prompting): je geeft een of meer voorbeelden van het resultaat dat je wilt, en AI maakt de rest in dezelfde stijl. Handig bij productbeschrijvingen, vacatureteksten of samenvattingen in een vaste opbouw.
- Stap voor stap laten nadenken (chain of thought): je vraagt AI eerst zijn redenering op te schrijven en pas daarna een conclusie te geven. Dat helpt bij rekenwerk, afwegingen en vragen met meerdere stappen.
- AI jou laten bevragen: je vraagt AI om eerst drie vragen te stellen voordat hij begint. Zo bedenkt hij zelf welke informatie nog ontbreekt.
- Opknippen in stappen: een grote klus doe je in delen, in hetzelfde gesprek, zodat je elk tussenresultaat kunt beoordelen.
Alle technieken met voorbeelden, en wanneer je welke gebruikt, lees je in onze uitleg over prompttechnieken.
Probeer de derde techniek eens met deze prompt:
Ik wil [wat je wilt maken, bijvoorbeeld een plan voor een teamuitje]. Stel me eerst drie vragen over mijn situatie die je nodig hebt om me goed te helpen. Wacht op mijn antwoorden en maak daarna een voorstel.
Promptframeworks: vaste opbouw in een paar letters
Een promptframework is een geheugensteun: een rijtje letters dat je helpt geen onderdeel te vergeten. Ze zeggen in feite hetzelfde als de bouwstenen, maar in een vaste volgorde, en daardoor zijn ze handig als je snel een prompt wilt opzetten.
Twee bekende voorbeelden zijn RTF (rol, taak, format) voor korte opdrachten, en CO-STAR (context, objective, style, tone, audience, response) voor uitgebreidere teksten. Welk framework je kiest, maakt minder uit dan je misschien denkt. Het belangrijkste is dat je prompt de informatie bevat die de AI nodig heeft, en een framework is daar alleen een hulpmiddel bij. RTF, CO-STAR, CRISPE en andere frameworks vergelijken we, met dezelfde opdracht in drie frameworks, in onze uitleg over het prompt framework.
Prompten in ChatGPT, Copilot, Claude en Gemini
De manier van prompten is in elke AI-tool hetzelfde. Een duidelijke taak, goede context en een gewenste vorm leveren in ChatGPT net zo goed een beter antwoord op als in Copilot, Claude of Gemini. Daarom leren wij een vaste werkwijze in plaats van de knoppen van één programma: wat je leert, neem je mee naar de volgende tool.
De verschillen zitten vooral in de extra mogelijkheden. Copilot werkt bijvoorbeeld binnen Word, Excel en Outlook met je eigen bestanden en mail, en ChatGPT en Gemini kunnen ook afbeeldingen maken. Niet elke functie zit in elke tool, en dat verandert regelmatig. Wil je weten welke tool het best bij jou past, lees dan onze vergelijking van de beste AI-assistent.
Prompten in Copilot
Werk je met Microsoft 365, dan kun je in Copilot naar je eigen bestanden en mails verwijzen. Kant-en-klare opdrachten voor Word, Excel, Outlook, Teams en PowerPoint vind je in onze verzameling Copilot prompts.
Prompten voor je dagelijkse werk
De meeste winst haal je bij taken die elke week terugkomen. Een mail die je liever niet schrijft, een rapport dat je moet doorlezen, aantekeningen die een verslag moeten worden. Hieronder vier prompts voor zulke taken, opgebouwd met de bouwstenen. Vul de stukken tussen haken in, plak je eigen tekst eronder en kijk wat je terugkrijgt.
Een lastige mail beantwoorden
Hieronder staat een mail van [afzender]. Schrijf een antwoord waarin ik [wat je wilt zeggen of bereiken]. De toon is [vriendelijk, zakelijk of stevig], en het antwoord is maximaal 150 woorden. Geef ook een onderwerpregel.
Een rapport samenvatten
Vat het document hieronder samen voor [lezer], die er weinig tijd voor heeft. Begin met de conclusie in één zin en geef daarna maximaal vijf punten, met bij elk punt het paginanummer.
Notulen uitwerken
Maak van mijn aantekeningen hieronder een kort verslag voor collega’s die er niet bij waren. Begin met de besluiten en zet de actiepunten in een tabel met actie, wie en deadline. Vul geen namen of data in die er niet staan.
Twee versies vergelijken
Ik plak hieronder twee versies van [soort document]. Zet in een tabel wat er is veranderd en noem daarna de drie veranderingen die voor mij als [jouw rol] het belangrijkst zijn.
Merk je dat elke prompt hetzelfde patroon volgt? Er is een taak, er is context over de lezer of de situatie, er is een vorm en er is een grens. Dat patroon kun je op bijna elke taak toepassen, ook op taken die hier niet staan.
Vijftig prompts om te kopiëren
Voor mails, samenvatten, schrijven, plannen, vergaderen, analyseren, leren, klantcontact en creatief werk hebben we vijftig kant-en-klare opdrachten verzameld in ChatGPT prompts. Ze werken ook in andere AI-tools.
Veelgemaakte fouten bij prompten
Als het antwoord van een AI-tool tegenvalt, zit het probleem meestal in een van deze vijf dingen. Het goede nieuws is dat je ze alle vijf met een paar extra zinnen oplost.
1Te vaag formuleren
"Help me met deze tekst" zegt niet wat er met de tekst moet gebeuren. Maak de taak concreet: inkorten, herschrijven voor een ander publiek, omzetten naar een mail of samenvatten.
2Geen context geven
AI weet niet wie jij bent, wat je werk is of wie de ontvanger is. Geef de informatie die een nieuwe collega ook nodig zou hebben, dan krijg je een antwoord dat bij jouw situatie past.
3Geen vorm opgeven
Zonder aanwijzing krijg je lopende tekst van een willekeurige lengte. Zeg welke vorm je wilt, zoals een tabel, een lijst of een mail, en hoe lang het mag zijn.
4Het eerste antwoord als eindpunt zien
Een eerste antwoord is een begin. Zeg wat goed is en wat beter moet, in hetzelfde gesprek, want de AI onthoudt wat je eerder zei.
5Het antwoord niet controleren
AI schrijft vlot en klinkt zeker van zijn zaak, ook als iets niet klopt. Controleer namen, cijfers en data voordat je een antwoord gebruikt, zeker in teksten die naar anderen gaan.
Vaste instructies: zodat je niet steeds opnieuw begint
Typ je in elke prompt dezelfde informatie over jezelf, zoals je functie, je doelgroep of hoe je wilt dat antwoorden klinken? Dan kun je die informatie ook één keer vastleggen. In veel AI-tools heet dat persoonlijke of aangepaste instructies, en de tool leest ze dan bij elk gesprek mee. Bij zakelijke toepassingen spreekt men ook van een system prompt: de vaste instructies die vooraf gaan aan alles wat je typt.
Een goede set vaste instructies is kort en concreet: wie je bent, waar je aan werkt, voor wie je schrijft en hoe je antwoorden wilt hebben. Bijvoorbeeld:
Ik werk als [functie] bij [soort organisatie]. Ik schrijf vooral voor [doelgroep]. Geef antwoorden in helder Nederlands, zonder vakjargon, en begin met de kern.
Zet geen persoonsgegevens of vertrouwelijke bedrijfsinformatie in je vaste instructies, en kijk eerst welke afspraken je organisatie heeft over AI-tools. Hoe je ze stap voor stap instelt in ChatGPT, met voorbeelden en hoe je test of ze werken, lees je in onze uitleg over de system prompt en custom instructions.
Laat AI je prompt verbeteren
Weet je niet goed hoe je een prompt moet opbouwen, dan kun je AI zelf om hulp vragen. Je beschrijft in gewone woorden wat je wilt, en vraagt de AI daar een goede prompt van te maken. Dat noemen sommigen een prompt generator, maar je hebt er geen aparte tool voor nodig: elke AI-assistent kan het.
Ik wil een AI-tool vragen om [wat je wilt bereiken]. Schrijf voor mij een goede prompt hiervoor, met een duidelijke taak, de context die nodig is, de gewenste vorm en een paar grenzen. Stel me eerst vragen als je informatie mist.
Lees de prompt die je terugkrijgt wel kritisch door. Een gegenereerde prompt kan dingen bevatten die niet kloppen voor jouw situatie, en jij weet het best wat er echt in moet. Een uitgebreidere meta-prompt om te kopiëren, met drie varianten, vind je in onze uitleg over de prompt generator.
Zo leer je prompten
Prompten leer je niet door erover te lezen, maar door het vaak te doen. Met dit stappenplan bouw je het in een paar weken op.
Stap 1
Begin met je eigen werk
Kies drie taken uit je eigen week waar je tijd aan kwijt bent, zoals mails, samenvattingen of verslagen, en gebruik AI daar eerst voor.
Stap 2
Gebruik de bouwstenen bewust
Loop bij elke prompt de bouwstenen langs en voeg toe wat ontbreekt. Na een paar keer doe je dat vanzelf.
Stap 3
Stuur bij in het gesprek
Neem het eerste antwoord niet meteen over, maar zeg wat beter moet. Twee of drie rondes zijn normaal.
Stap 4
Bewaar wat werkt
Zet goede prompts in een eigen document, met de stukken die verschillen tussen haken. Zo bouw je je eigen verzameling op.
Meer over hoe je AI stap voor stap in je dagelijkse werk inzet, lees je in ons artikel over AI leren gebruiken.
Veelgestelde vragen over prompten
Wat betekent prompten?
Prompten betekent het schrijven van een opdracht of vraag voor een AI-tool zoals ChatGPT. De prompt is de tekst die je in het tekstvak typt, en hoe duidelijker die is, hoe bruikbaarder het antwoord dat je terugkrijgt.
Hoe leer ik goed prompten?
Door het te doen met situaties uit je eigen werk. Gebruik de bouwstenen (taak, context, rol, format, toon, beperkingen en voorbeelden), stuur het antwoord bij in hetzelfde gesprek en bewaar de prompts die goed werken.
Moet ik kunnen programmeren om te prompten?
Nee. Prompten is schrijven in gewone taal. Met normale computervaardigheden kun je het leren, en je hebt er geen technische achtergrond voor nodig.
Werkt prompten hetzelfde in ChatGPT, Copilot en Claude?
Ja. De manier waarop je een goede prompt opbouwt, is in elke AI-tool hetzelfde. De tools verschillen vooral in hun extra functies, zoals werken met je mail of bestanden.
Wat is het verschil tussen prompten en prompt engineering?
Prompten is een opdracht aan AI geven. Prompt engineering is dat doen met een vaste aanpak: je bouwt je prompt bewust op, beoordeelt het antwoord, stuurt bij en bewaart wat werkt.
Mag ik klantgegevens in een prompt zetten?
Liever niet, tenzij je organisatie daar duidelijke afspraken over heeft. Persoonsgegevens vallen onder de AVG. Vervang namen en nummers door een omschrijving zoals [klant]; voor de meeste taken heeft AI die gegevens niet nodig.
Wat kost het om prompten te leren?
Zelf oefenen kan gratis, met de gratis versie van een AI-tool. Wil je het stap voor stap leren, met praktijkopdrachten en directe feedback, dan kost AI Fundament € 39,95, eenmalig en inclusief btw.
Prompten leren in de praktijk
Over prompten lezen is een goed begin, maar echt goed word je pas als je het toepast op je eigen werk en hoort wat beter kan. Daarvoor hebben we AI Fundament gemaakt, de online AI-cursus van AIcursus.nl.
In module 2, "Prompts: de taal van AI", leer je de bouwstenen stap voor stap toepassen. Je oefent met SloepSelect, een fictief bedrijf dat elektrische sloepen verhuurt, met herkenbare situaties zoals een klachtmail of een verslag, en op elke opdracht krijg je direct feedback over wat goed gaat en wat beter kan. De AI zit in het leerplatform zelf, dus je hebt geen eigen AI-abonnement nodig, en de werkwijze die je leert gebruik je daarna in elke AI-tool.
Max is medeoprichter van AIcursus.nl en maakte AI Fundament samen met Wijnand Wieling. Hij werkt dagelijks met AI en volgt de ontwikkelingen al sinds de eerste versie van ChatGPT. Hij test nieuwe tools, probeert toepassingen uit en ontdekt wat wel en niet werkt in de praktijk. Wat hij leert, verwerkt hij in de cursus en in de artikelen in de kennisbank.
Meer over ons
