Een prompt framework is een vaste opbouw voor een prompt, vaak samengevat in een paar letters, zodat je niets belangrijks vergeet. De bekendste zijn RTF (rol, taak, format), CO-STAR (context, doel, stijl, toon, publiek, antwoordvorm), CRISPE, CARE, RACE en RISEN. Elk prompt framework zet dezelfde bouwstenen in een andere volgorde en met een ander accent. In dit artikel lees je per framework wat de letters betekenen, hoe een voorbeeld eruitziet en wanneer je het gebruikt.
Wie vaak met ChatGPT, Copilot of Claude werkt, merkt dat de beste prompts op elkaar lijken: ze zeggen wie de AI is, wat hij moet doen, voor wie het is en hoe het antwoord eruit moet zien. Promptframeworks maken van die gewoonte een geheugensteuntje. Je hoeft ze niet allemaal te kennen; één of twee die bij jouw werk passen, zijn genoeg.
- Een prompt framework is een geheugensteun: een vaste volgorde van bouwstenen, samengevat in letters.
- RTF is het eenvoudigst en werkt voor de meeste dagelijkse taken; CO-STAR is sterk voor complete teksten.
- Een framework is een hulpmiddel, geen wet: schrijf je prompt daarna gewoon in lopende tekst.
Wat is een prompt framework?
Een prompt framework is een vast patroon voor het opbouwen van een prompt. De makers van AI-tools geven zelf vergelijkbare adviezen: ook de handleiding voor prompts van OpenAI draait om duidelijke instructies, context en voorbeelden. In plaats van elke keer opnieuw te bedenken wat je moet vertellen, loop je een vaste lijst langs: eerst de rol, dan de taak, dan het format, of in welke volgorde het framework dat aangeeft. De letters, zoals RTF of CO-STAR, helpen je om de lijst te onthouden.
Alle frameworks zijn varianten op dezelfde basis. Een goede prompt bevat een taak, context en het gewenste format, aangevuld met bijvoorbeeld een rol, een toon, beperkingen of een voorbeeld. Die zeven bouwstenen lees je in onze uitleg wat is een prompt. Een framework is eigenlijk een vaste selectie van die bouwstenen, voor een bepaald soort taak.
RTF: rol, taak, format
RTF is het eenvoudigste framework en daarom een goed begin. De letters staan voor:
- Rol: wie is de AI in deze opdracht?
- Taak: wat moet hij doen?
- Format: hoe moet het antwoord eruitzien?
RTF
Je bent een ervaren HR-adviseur [rol]. Schrijf een welkomstmail voor een nieuwe collega die maandag begint op de afdeling financiën [taak]. Maak er een korte mail van met een onderwerpregel, een warme opening en een lijstje met wat ze de eerste dag kan verwachten [format].
Wanneer gebruik je het? Voor de meeste dagelijkse taken: mails, korte teksten, samenvattingen en lijsten. Mist er iets, dan voeg je zelf context toe, want die zit niet standaard in RTF.
CO-STAR: voor complete teksten
CO-STAR is uitgebreider en werkt goed als je een complete tekst wilt die precies aansluit bij een doelgroep. De letters staan voor:
- Context: de achtergrond van de opdracht.
- Objective (doel): wat wil je bereiken?
- Style (stijl): in welke schrijfstijl?
- Tone (toon): welke toon past?
- Audience (publiek): voor wie is het?
- Response (antwoordvorm): hoe moet het antwoord eruitzien?
CO-STAR
Context: we organiseren in juni een open dag voor ons nieuwe kantoor in Utrecht.
Doel: zoveel mogelijk klanten en partners uitnodigen om langs te komen.
Stijl: zoals een persoonlijke uitnodiging, niet als advertentie.
Toon: hartelijk en enthousiast, maar niet overdreven.
Publiek: bestaande klanten en zakenpartners.
Antwoordvorm: een mail van maximaal 150 woorden met een onderwerpregel en een duidelijke vraag om je aan te melden.
Wanneer gebruik je het? Voor teksten waarbij doelgroep, stijl en toon belangrijk zijn, zoals uitnodigingen, nieuwsbrieven, social posts en teksten voor de website. Voor een snelle samenvatting is CO-STAR te uitgebreid.
CRISPE: met ruimte voor variatie
CRISPE is bedoeld voor opdrachten waarbij je meerdere opties wilt zien. De letters staan voor:
- Capacity en Role (rol): welke rol en deskundigheid heeft de AI?
- Insight (achtergrond): welke informatie heeft hij nodig?
- Statement (opdracht): wat moet hij doen?
- Personality (stijl): hoe moet hij klinken?
- Experiment: vraag om meerdere varianten.
CRISPE
Je bent een ervaren marketeer voor kleine bedrijven [rol]. Wij zijn een fietsenwinkel die sinds kort ook e-bikes verhuurt aan toeristen [achtergrond]. Bedenk een slogan voor deze verhuur [opdracht]. Houd het luchtig en lokaal [stijl]. Geef vijf varianten, van speels tot zakelijk [experiment].
Wanneer gebruik je het? Bij creatief werk, zoals slogans, namen, invalshoeken en openingszinnen, waar je wilt kiezen uit meerdere opties.
CARE: context, actie, resultaat, voorbeeld
CARE legt de nadruk op het resultaat dat je wilt en op een voorbeeld. De letters staan voor:
- Context: de situatie.
- Actie: wat de AI moet doen.
- Resultaat: wat je wilt bereiken.
- Example (voorbeeld): hoe het eruit kan zien.
CARE
We krijgen veel vragen van klanten over het annuleren van een reservering [context]. Schrijf een kort antwoord dat we als standaardtekst kunnen gebruiken [actie]. Klanten moeten na het lezen weten hoe annuleren werkt en wat het kost, zonder dat ze nog hoeven te bellen [resultaat]. Gebruik dezelfde stijl als dit antwoord dat goed werkte: [plak een voorbeeld] [voorbeeld].
Wanneer gebruik je het? Als je precies weet welk effect een tekst moet hebben, en je een voorbeeld hebt van hoe het eerder goed ging.
RACE: rol, actie, context, verwachting
RACE lijkt op RTF, maar voegt context en een duidelijke verwachting toe. De letters staan voor:
- Rol: wie is de AI?
- Actie: wat moet hij doen?
- Context: wat is de achtergrond?
- Expectation (verwachting): wat verwacht je van het antwoord?
RACE
Je bent een ervaren projectleider [rol]. Maak een planning voor de verhuizing van ons kantoor [actie]. We gaan met twintig medewerkers naar een nieuw pand, de verhuizing is over acht weken en de IT moet op de eerste dag werken [context]. Ik verwacht een tabel met per week de belangrijkste taken en wie ervoor verantwoordelijk is [verwachting].
Wanneer gebruik je het? Voor praktische opdrachten zoals planningen, plannen van aanpak en overzichten.
RISEN: met stappen en een einddoel
RISEN is handig voor opdrachten die uit meerdere stappen bestaan. De letters staan voor:
- Rol: wie is de AI?
- Instructies: wat moet hij doen?
- Steps (stappen): in welke stappen?
- End goal (einddoel): wat moet het opleveren?
- Narrowing (afbakening): welke grenzen gelden?
RISEN
Je bent een ervaren trainer [rol]. Maak een opzet voor een workshop van twee uur over veilig werken met AI [instructies]. Begin met een opening, dan drie blokken met uitleg en een oefening, en sluit af met een korte evaluatie [stappen]. Na afloop moeten deelnemers weten wat ze wel en niet in een AI-tool zetten [einddoel]. Geen technische uitleg en geen voorbeelden met echte klantgegevens [afbakening].
Wanneer gebruik je het? Bij grotere opdrachten met een duidelijke volgorde, zoals een workshop, een stappenplan of een rapport.
Kies één framework dat bij je werk past en gebruik het een paar weken bewust. Na een tijdje doe je het vanzelf, en heb je de letters niet meer nodig.
Een prompt framework in de praktijk: één opdracht, drie keer
Hoe de frameworks verschillen, zie je het best als je dezelfde opdracht op drie manieren schrijft. Stel: je wilt een bericht voor het intranet over de nieuwe afspraken voor thuiswerken.
Met RTF
Je bent een communicatieadviseur. Schrijf een intranetbericht over onze nieuwe afspraken voor thuiswerken. Maak er een bericht van met een titel, een korte inleiding en de drie belangrijkste afspraken als lijst.
Met CO-STAR
Context: per 1 januari gelden nieuwe afspraken voor thuiswerken: twee dagen per week op kantoor, vaste teamdag op dinsdag, en een vergoeding voor een bureaustoel.
Doel: dat iedereen de afspraken kent en weet waar ze met vragen terechtkunnen.
Stijl: helder en informatief, zoals een goed intranetbericht.
Toon: positief en duidelijk, niet betuttelend.
Publiek: alle medewerkers, van de werkvloer tot het management.
Antwoordvorm: een bericht van maximaal 250 woorden met een titel, een korte inleiding en de afspraken als lijst.
Met CARE
Per 1 januari gelden nieuwe afspraken voor thuiswerken [context]. Schrijf een intranetbericht waarin je ze uitlegt [actie]. Na het lezen moet iedereen weten wat er verandert, waarom, en bij wie ze terechtkunnen met vragen [resultaat]. Gebruik de opbouw van dit eerdere bericht dat goed werd gelezen: [plak een voorbeeld] [voorbeeld].
De RTF-versie is het snelst geschreven, maar laat de AI veel zelf invullen. De CO-STAR-versie geeft de meeste houvast en levert daarom meestal het bericht op dat het dichtst bij je bedoeling komt. De CARE-versie stuurt vooral op het effect en de stijl van een eerder succes. Welke je kiest, hangt af van hoeveel tijd je hebt en hoe belangrijk de tekst is.
Zelf een prompt framework maken
Werk je vaak aan dezelfde soort taken, dan kun je ook je eigen framework maken. Kijk naar de prompts die bij jou goed werkten, en zoek wat ze gemeen hebben. Misschien noem je altijd de klant, het doel van het contact en de gewenste vervolgstap. Dat is dan je eigen vaste opbouw.
Zet die opbouw in een document of notitie, met een korte uitleg per onderdeel. Deel hem met collega's die hetzelfde werk doen, zodat iedereen op een vergelijkbare manier met AI werkt en de kwaliteit van de antwoorden gelijk blijft. In ChatGPT en andere tools kun je zo'n opbouw ook vastleggen in de vaste instructies, zodat de AI er automatisch rekening mee houdt.
Een eigen framework hoeft geen mooie afkorting te hebben. Het gaat erom dat je niets vergeet wat voor jouw werk belangrijk is.
De frameworks vergeleken
Deze tabel kun je gebruiken als spiekbrief: welk framework bevat welke bouwstenen, en waarvoor gebruik je het?
| Framework | Bouwstenen | Sterk in |
|---|---|---|
| RTF | Rol, taak, format | Dagelijkse taken, snel en eenvoudig |
| CO-STAR | Context, doel, stijl, toon, publiek, antwoordvorm | Complete teksten voor een doelgroep |
| CRISPE | Rol, achtergrond, opdracht, stijl, experiment | Creatief werk met meerdere varianten |
| CARE | Context, actie, resultaat, voorbeeld | Teksten met een duidelijk beoogd effect |
| RACE | Rol, actie, context, verwachting | Planningen en praktische overzichten |
| RISEN | Rol, instructies, stappen, einddoel, afbakening | Grotere opdrachten in stappen |
Wat opvalt: elk framework bevat een taak, en bijna allemaal een rol of context. De verschillen zitten in het accent. CO-STAR let extra op publiek en toon, CRISPE op variatie, CARE op resultaat en RISEN op stappen.
Welk prompt framework kies je?
Begin met de vraag wat voor soort taak je doet.
Een korte, alledaagse taak? Gebruik RTF, en voeg zelf wat context toe. Voor een mail, samenvatting of lijst is dat meestal genoeg.
Een tekst voor een specifieke doelgroep? Gebruik CO-STAR. Het dwingt je na te denken over publiek, stijl en toon, en dat zie je terug in het resultaat.
Iets creatiefs, waarbij je wilt kiezen? Gebruik CRISPE, en vraag om meerdere varianten.
Een plan of opdracht in stappen? Gebruik RACE of RISEN.
Twijfel je, begin dan met RTF. Het is kort, makkelijk te onthouden en werkt voor het grootste deel van het werk. Wil je meer halen uit lastige opdrachten, combineer een framework dan met technieken zoals voorbeelden meegeven of stap voor stap laten redeneren. Die lees je in ons artikel over prompttechnieken.
Valkuilen bij een prompt framework
Frameworks zijn handig, maar er zijn een paar valkuilen.
Invullen als een formulier. Een prompt met losse labels werkt, maar een prompt in lopende tekst leest voor de AI vaak natuurlijker. Gebruik het framework om na te denken over wat je wilt zeggen, en schrijf het daarna gewoon op.
Alles invullen, ook als het niet nodig is. Niet elke taak heeft een rol, toon of voorbeeld nodig. Laat weg wat niets toevoegt.
Denken dat het framework het werk doet. Een framework zorgt dat je niets vergeet, maar de kwaliteit van je prompt hangt af van wat je invult. Vage context blijft vage context, ook als hij netjes onder de letter C staat.
En zoals altijd: controleer wat je terugkrijgt, en zet geen persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie in een AI-tool zonder goede afspraken.
Veelgestelde vragen over het prompt framework
Wat is een prompt framework?
Een prompt framework is een vaste opbouw voor een prompt, vaak samengevat in letters zoals RTF of CO-STAR. Het helpt je om niets belangrijks te vergeten, zoals de rol, de taak, de context en het format.
Wat is het beste prompt framework?
Er is geen beste framework voor alles. RTF is het eenvoudigst en werkt voor de meeste dagelijkse taken. CO-STAR is sterk voor complete teksten voor een doelgroep, CRISPE voor creatief werk en RISEN voor opdrachten in stappen.
Wat betekent CO-STAR?
CO-STAR staat voor context, objective (doel), style (stijl), tone (toon), audience (publiek) en response (antwoordvorm). Het is een uitgebreid framework voor teksten waarbij doelgroep en toon belangrijk zijn.
Wat betekent CRISPE?
CRISPE staat voor capacity en role (rol), insight (achtergrond), statement (opdracht), personality (stijl) en experiment. Die laatste letter betekent dat je om meerdere varianten vraagt.
Werken promptframeworks in elke AI-tool?
Ja. Frameworks zijn een manier om je prompt op te bouwen, en werken daarom in ChatGPT, Copilot, Claude, Gemini en elke andere AI-tool.
Moet ik de letters in mijn prompt zetten?
Nee, dat hoeft niet. De letters zijn een geheugensteun voor jezelf. Je kunt de onderdelen als losse kopjes opschrijven, maar een prompt in lopende tekst werkt even goed.
Leer prompts opbouwen die steeds werken
Een framework is een goed begin, maar de echte winst zit in het toepassen op je eigen werk. Daarvoor hebben we AI Fundament gemaakt, de online AI-cursus van AIcursus.nl. In module 2, "Prompts: de taal van AI", leer je hoe je prompts opbouwt, en je oefent dat met praktijkopdrachten bij SloepSelect, een fictief bedrijf dat elektrische sloepen verhuurt. Op elke opdracht krijg je direct feedback.
Je krijgt bovendien meer dan vijftien sjablonen, checklists en voorbeelden die je daarna zelf gebruikt. De AI zit in het leerplatform zelf, dus je hebt geen eigen abonnement nodig, en na afronding krijg je een certificaat van deelname. Meer over prompten lees je op onze pagina over prompten en in onze gids over prompt engineering.
AI Fundament kost € 39,95, eenmalig en inclusief btw.
Max is medeoprichter van AIcursus.nl en maakte AI Fundament samen met Wijnand Wieling. Hij werkt dagelijks met AI en volgt de ontwikkelingen al sinds de eerste versie van ChatGPT. Hij test nieuwe tools, probeert toepassingen uit en ontdekt wat wel en niet werkt in de praktijk. Wat hij leert, verwerkt hij in de cursus en in de artikelen in de kennisbank.
Meer over ons
