Een system prompt is een vaste instructie die een AI-tool bij elk gesprek meekrijgt, nog voordat jij je eerste vraag stelt. In ChatGPT stel je zo'n system prompt zelf in met aangepaste instructies, in het Engels custom instructions: je vertelt één keer wie je bent, waar je aan werkt en hoe je antwoorden wilt hebben, en ChatGPT houdt daar in elk gesprek rekening mee. Daarnaast onthoudt ChatGPT met het geheugen dingen uit eerdere gesprekken.
Wie vaak met AI werkt, merkt dat hij steeds hetzelfde uitlegt: dat hij in het Nederlands antwoord wil, dat hij bij een gemeente werkt, dat teksten niet te lang mogen zijn. Met een goede system prompt hoeft dat niet meer. In dit artikel lees je wat een system prompt is, hoe je aangepaste instructies instelt in ChatGPT en andere tools, wat je erin zet en hoe het geheugen van ChatGPT werkt.
- Een system prompt is een vaste instructie die bij elk gesprek wordt meegestuurd; in ChatGPT heet dat aangepaste instructies.
- Zet erin wie je bent, waar je aan werkt, welke toon je wilt en hoe antwoorden eruit moeten zien.
- Het geheugen van ChatGPT onthoudt dingen uit eerdere gesprekken; je kunt zien en aanpassen wat hij onthoudt.
Wat is een system prompt?
Elke AI-assistent krijgt van de maker al een system prompt mee: een verborgen instructie die bepaalt hoe de assistent zich gedraagt, bijvoorbeeld dat hij behulpzaam is, bepaalde onderwerpen vermijdt en in de taal van de gebruiker antwoordt. Die instructie zie je zelf niet, maar hij beïnvloedt elk antwoord.
Daarbovenop kun je in de meeste AI-tools je eigen vaste instructies toevoegen. Dat is in feite jouw persoonlijke system prompt. Waar een gewone prompt over één vraag gaat, geldt een system prompt voor alle gesprekken. Het is te vergelijken met de inwerkmap die je een nieuwe collega geeft: je vertelt één keer hoe het bij jullie werkt, zodat je dat niet bij elke opdracht hoeft te herhalen.
Ook bij eigen GPT's, projecten en assistenten die organisaties bouwen, speelt de system prompt een hoofdrol. Daar bepaalt hij bijvoorbeeld dat een assistent alleen vragen over het personeelsbeleid beantwoordt, in een bepaalde toon, op basis van bepaalde documenten.
Aangepaste instructies in ChatGPT instellen
In ChatGPT stel je je vaste instructies in via de instellingen, onder personalisatie. De precieze plek en benaming veranderen weleens, maar het werkt in grote lijnen zo.
Stap 1
Open de instellingen
Klik op je naam of profielfoto en kies voor instellingen. Ga naar het onderdeel personalisatie.
Stap 2
Open de aangepaste instructies
Daar vind je de aangepaste instructies, met velden waarin je vertelt wie je bent en hoe ChatGPT moet antwoorden. Soms kun je ook een bijnaam, je beroep en een gewenste stijl kiezen.
Stap 3
Vul je instructies in
Schrijf in gewone taal wat ChatGPT over je moet weten en hoe je antwoorden wilt hebben. Houd het kort en concreet; een paar zinnen per onderdeel is genoeg.
Stap 4
Sla op en test
Sla je instructies op en begin een nieuw gesprek. Stel een vraag die je vaak stelt, en kijk of het antwoord beter aansluit. Pas je instructies aan als iets nog niet goed gaat.
Begin klein, met drie of vier instructies die je echt mist, zoals "antwoord in het Nederlands" of "houd antwoorden kort". Voeg pas meer toe als je merkt dat je iets steeds opnieuw uitlegt.
Wat zet je in je aangepaste instructies?
Goede vaste instructies bestaan uit twee delen: wat de AI over jou moet weten, en hoe hij moet antwoorden.
Wie je bent en wat je doet. Je functie, de soort organisatie en de taken waarvoor je AI het meest gebruikt. Bijvoorbeeld: "Ik ben beleidsmedewerker bij een middelgrote gemeente en gebruik AI vooral voor notities, brieven aan inwoners en samenvattingen van rapporten."
Voor wie je schrijft. Wie lezen je teksten meestal? Inwoners, klanten, collega's of bestuurders vragen elk om een andere aanpak.
De toon. Hoe wil je dat teksten klinken? Zakelijk, toegankelijk, warm, direct?
De vorm. Hoe lang mogen antwoorden zijn, wil je liever lijsten of lopende tekst, en moet de AI eerst een kort antwoord geven en dan pas uitleg?
Wat je niet wilt. Denk aan overdreven beleefdheden, Engelse woorden, lange inleidingen of verzonnen bronnen.
Zet nooit wachtwoorden, persoonsgegevens van anderen of vertrouwelijke informatie in je vaste instructies. Ze worden bij elk gesprek meegestuurd.
Voorbeelden van aangepaste instructies
Hieronder drie voorbeelden die je kunt aanpassen aan je eigen situatie.
Ik ben communicatieadviseur bij een zorgorganisatie. Ik gebruik AI voor nieuwsberichten, teksten voor de website en social posts. Mijn lezers zijn cliënten, hun familie en medewerkers. Schrijf in helder Nederlands op taalniveau B1, warm maar niet zoetsappig. Gebruik korte alinea’s en geen vaktermen zonder uitleg. Geef bij teksten altijd een titel. Verzin nooit cijfers of bronnen; zeg het als je iets niet zeker weet.
Ik ben accountmanager bij een groothandel in installatietechniek. Ik gebruik AI voor mails aan klanten, offertes en het voorbereiden van gesprekken. Mijn klanten zijn installateurs en inkopers. Schrijf zakelijk en direct, zonder overdreven beleefdheden. Houd mails onder de 150 woorden. Begin bij een vraag van mij met een kort antwoord, en geef daarna pas toelichting als dat nodig is.
Ik ben docent Nederlands op een mbo-school. Ik gebruik AI om lesmateriaal voor te bereiden, opdrachten te variëren en feedback te structureren. Mijn studenten zijn tussen de 16 en 20 jaar. Gebruik eenvoudige taal en voorbeelden uit hun leefwereld. Geef opdrachten altijd met een duidelijk doel en een beoordelingscriterium. Schrijf geen kant-en-klare antwoorden voor studenten.
Het geheugen van ChatGPT
Naast aangepaste instructies heeft ChatGPT een geheugen. Dat werkt anders: in plaats van dat jij vooraf iets instelt, onthoudt ChatGPT tijdens gesprekken dingen die nuttig lijken, zoals je functie, een project waar je aan werkt of een voorkeur die je noemde. Daarnaast kan ChatGPT, afhankelijk van je instellingen, rekening houden met eerdere gesprekken.
Je kunt zelf bepalen wat er gebeurt. Vraag ChatGPT om iets te onthouden ("onthoud dat ik bij een gemeente werk") of juist te vergeten. In de instellingen, onder personalisatie, zie je wat ChatGPT heeft opgeslagen, en kun je losse herinneringen verwijderen of het geheugen helemaal uitzetten. Wil je een gesprek zonder geheugen, dan kun je een tijdelijke chat gebruiken.
Het geheugen is handig, maar let op wat erin terechtkomt. Noem je in een gesprek vertrouwelijke informatie, dan kan die worden onthouden. Kijk daarom af en toe wat er is opgeslagen, en zet gevoelige informatie sowieso niet in ChatGPT.
| Aangepaste instructies | Geheugen | |
|---|---|---|
| Wie bepaalt wat erin staat | Jij, vooraf | ChatGPT, tijdens gesprekken (en jij als je erom vraagt) |
| Wat erin staat | Wie je bent en hoe je antwoorden wilt | Losse feiten en voorkeuren uit gesprekken |
| Aanpassen | In de instellingen | Door het te vragen, of in de instellingen |
| Geschikt voor | Vaste werkwijze en stijl | Details die je niet steeds wilt herhalen |
Een system prompt in andere AI-tools
Ook andere AI-tools hebben manieren om vaste instructies mee te geven. De namen verschillen, maar het idee is hetzelfde. Anthropic, de maker van Claude, legt in zijn handleiding voor prompts bijvoorbeeld uit hoe je Claude met een system prompt een vaste rol geeft.
Claude heeft persoonlijke voorkeuren in de instellingen, en projecten waarin je per project instructies en documenten vastlegt. Zo maak je bijvoorbeeld een project voor je nieuwsbrief, met de schrijfstijl en eerdere edities erbij.
Gemini laat je informatie over jezelf opslaan, en met Gems maak je eigen assistenten met vaste instructies voor een bepaalde taak.
Copilot werkt in je Microsoft-omgeving en kent je mails, agenda en documenten al. In Copilot kun je ook eigen agents maken met vaste instructies, als je organisatie dat toestaat.
Eigen GPT's in ChatGPT zijn assistenten met een eigen system prompt, eventueel met documenten erbij. Handig voor een taak die je vaak doet, zoals vacatureteksten schrijven in de stijl van je organisatie.
Welke tool het beste bij je past, lees je in onze vergelijking van de beste AI-assistent.
Een eigen assistent met een system prompt
Doe je een taak heel vaak, dan loont het om er een eigen assistent voor te maken, met een eigen GPT, een project in Claude of een Gem in Gemini. De system prompt is dan het belangrijkste onderdeel. Een goede system prompt voor zo'n assistent beschrijft:
- de rol van de assistent, bijvoorbeeld "je helpt medewerkers van de klantenservice met antwoorden op klachten";
- de werkwijze, bijvoorbeeld "vraag eerst naar de klacht en de gewenste oplossing";
- de stijl en toon;
- de grenzen, bijvoorbeeld "beloof nooit een vergoeding; verwijs daarvoor naar een leidinggevende";
- en welke documenten de assistent moet gebruiken.
Test zo'n assistent goed met echte voorbeelden voordat je hem met collega's deelt, en spreek af wie hem bijhoudt. Hoe je dat soort instructies opbouwt, lees je ook in onze gids over prompt engineering.
Veelgemaakte fouten bij een system prompt
Te veel tegelijk. Een lap tekst met twintig regels werkt minder goed dan vijf duidelijke instructies. Hoe meer je erin zet, hoe groter de kans dat de AI iets over het hoofd ziet of dat instructies elkaar tegenspreken.
Te vaag. "Schrijf goed" of "wees behulpzaam" voegt niets toe; dat doet de AI al. Wees concreet: "maximaal 150 woorden", "geen Engelse woorden als er een Nederlands woord voor is", "begin met het antwoord en geef daarna pas uitleg".
Instructies die niet altijd gelden. Zet je erin dat alle teksten formeel moeten zijn, dan krijg je ook een formeel verjaardagsbericht voor een collega. Houd vaste instructies algemeen, en geef wat alleen voor één taak geldt mee in de prompt zelf.
Nooit meer bijwerken. Je werk verandert, en je merkt na een tijdje wat goed werkt en wat niet. Kijk af en toe of je instructies nog kloppen, en pas ze aan.
Een system prompt voor je team
Werk je met een team met AI, dan is het de moeite waard om samen vaste instructies af te spreken. Bijvoorbeeld een korte tekst met de schrijfstijl van jullie organisatie, de doelgroep en wat er nooit in een tekst mag. Ieder teamlid zet die tekst in zijn eigen instellingen, of jullie maken er samen één eigen assistent van in een zakelijk abonnement.
Het voordeel is dat teksten van verschillende collega's op elkaar lijken, en dat nieuwe collega's meteen in de juiste stijl werken. Spreek wel af wie de instructies bijhoudt, zodat ze actueel blijven als de huisstijl of de werkwijze verandert. En leg vast welke informatie niet in de instructies of in een gedeelde assistent mag, zoals persoonsgegevens en vertrouwelijke stukken.
Zo test je of je system prompt werkt
Vaste instructies schrijf je niet in één keer goed. Test ze daarom met een paar vragen die je vaak stelt. Stel dezelfde vraag eens met en eens zonder instructies, bijvoorbeeld in een tijdelijke chat, en vergelijk de antwoorden. Zie je dat de toon, de lengte en de vorm beter passen, dan werken je instructies. Zie je dat de AI een instructie negeert, maak hem dan concreter of zet hem bovenaan.
Let ook op ongewenste bijwerkingen. Vraag je om korte antwoorden, dan kan een uitleg die eigenlijk langer moet, te kort worden. Zeg dan in je prompt dat je voor deze vraag juist een uitgebreid antwoord wilt; een instructie in de prompt gaat voor de vaste instructie.
Veelgestelde vragen over de system prompt en custom instructions
Wat is een system prompt?
Een system prompt is een vaste instructie die een AI-tool bij elk gesprek meekrijgt, voordat jij je vraag stelt. Hij bepaalt hoe de AI zich gedraagt. Je eigen vaste instructies, zoals de aangepaste instructies in ChatGPT, werken als een persoonlijke system prompt.
Wat zijn custom instructions in ChatGPT?
Custom instructions, in het Nederlands aangepaste instructies, zijn vaste instructies die je in de instellingen van ChatGPT invult. Je vertelt wie je bent en hoe je antwoorden wilt, en ChatGPT houdt daar in elk nieuw gesprek rekening mee.
Wat is het verschil tussen aangepaste instructies en het geheugen?
Aangepaste instructies stel je zelf vooraf in. Het geheugen vult ChatGPT tijdens gesprekken aan met dingen die nuttig lijken. Beide kun je bekijken en aanpassen in de instellingen.
Kan ik het geheugen van ChatGPT uitzetten?
Ja. In de instellingen, onder personalisatie, kun je het geheugen uitzetten of losse herinneringen verwijderen. Voor één gesprek zonder geheugen gebruik je een tijdelijke chat.
Wat zet ik niet in mijn vaste instructies?
Geen wachtwoorden, persoonsgegevens van anderen of vertrouwelijke bedrijfsinformatie. Vaste instructies worden bij elk gesprek meegestuurd, dus houd ze algemeen.
Werken aangepaste instructies ook in Copilot en Claude?
Ja, al heten ze anders. Claude heeft persoonlijke voorkeuren en projecten, Gemini heeft Gems, en in Copilot kun je agents maken met vaste instructies als je organisatie dat toestaat.
Leren werken met vaste instructies en sterke prompts
Vaste instructies zijn een van de handigste manieren om meer uit AI te halen, zeker als je ze combineert met goede prompts. In AI Fundament, de online AI-cursus van AIcursus.nl, leer je in module 2 hoe je prompts opbouwt, en pas je dat daarna toe op teksten, beelden, onderzoek en data. Je oefent met praktijkopdrachten en krijgt op elke opdracht direct feedback. Meer over prompten lees je op onze pagina over prompten.
De AI zit in het leerplatform zelf, dus je hebt geen eigen abonnement nodig, en na afronding krijg je een certificaat van deelname. AI Fundament kost € 39,95, eenmalig en inclusief btw.
Max is medeoprichter van AIcursus.nl en maakte AI Fundament samen met Wijnand Wieling. Hij werkt dagelijks met AI en volgt de ontwikkelingen al sinds de eerste versie van ChatGPT. Hij test nieuwe tools, probeert toepassingen uit en ontdekt wat wel en niet werkt in de praktijk. Wat hij leert, verwerkt hij in de cursus en in de artikelen in de kennisbank.
Meer over ons
