Wat is een AI-agent? Uitleg, voorbeelden en risico’s

Een AI-agent is een AI-systeem dat niet alleen antwoord geeft op een vraag, maar zelfstandig stappen uitvoert om een doel te bereiken. Je geeft een AI-agent een opdracht, zoals "zoek drie geschikte locaties voor ons teamuitje en zet ze in een overzicht", en de agent bedenkt zelf welke stappen nodig zijn, gebruikt daarvoor tools zoals een browser of je agenda, en levert het resultaat op. In dit artikel lees je wat een AI-agent is, wat het verschil is met een chatbot, welke voorbeelden er zijn en waar je op let.

AI-agents zijn een van de grote ontwikkelingen in AI. Waar je met ChatGPT of Copilot tot voor kort vooral een gesprek voerde, kunnen deze tools nu steeds vaker zelf aan de slag. Dat heet ook wel agentic AI. Het belooft veel werk uit handen te nemen, maar vraagt ook om meer toezicht. Deze uitleg helpt je om te begrijpen wat er kan en wat er nog niet kan.

Wat is een AI-agent?

Een AI-agent is een AI-systeem met drie eigenschappen. Het werkt naar een doel dat jij opgeeft. Het bepaalt zelf welke stappen daarvoor nodig zijn. En het kan tools gebruiken om die stappen uit te voeren, zoals een webbrowser, een zoekmachine, je mail, je agenda, een spreadsheet of andere software.

Onder de motorkap zit meestal een groot taalmodel, hetzelfde soort model dat ook ChatGPT aandrijft. Het verschil zit in wat eromheen is gebouwd. Een AI-agent mag tools gebruiken, kijkt na elke stap naar het resultaat en beslist dan wat de volgende stap is. Zo werkt hij in een lus naar het doel toe, tot de opdracht klaar is of hij jou om hulp vraagt. Hoe zo'n taalmodel werkt, lees je in ons artikel wat is een LLM.

AI-agent of chatbot: wat is het verschil?

Een chatbot beantwoordt je vraag. Jij vraagt, hij antwoordt, en jij doet de rest. Vraag je een chatbot om drie locaties voor een teamuitje, dan krijg je een lijstje met ideeën, en ga je zelf zoeken, vergelijken en reserveren.

Een AI-agent gaat verder. Je geeft hetzelfde doel op, en de agent zoekt zelf op internet naar locaties, bekijkt de websites, vergelijkt prijzen en beschikbaarheid, en zet het resultaat in een overzicht. Sommige agents kunnen daarna, als je dat toestaat, ook een reservering voorbereiden.

	Chatbot	AI-agent
Wat je geeft	Een vraag	Een doel
Wat hij doet	Een antwoord schrijven	Zelf stappen bedenken en uitvoeren
Tools	Beperkt	Browser, bestanden, mail, agenda, software
Jouw rol	Alles na het antwoord	Opdracht geven, toezicht houden, controleren

Het onderscheid is niet altijd scherp. De bekende AI-assistenten worden steeds meer agent: ze zoeken zelf op internet, lezen bestanden en voeren in een speciale modus meerdere stappen achter elkaar uit.

Voorbeelden van AI-agents

Agentmodus in AI-assistenten

ChatGPT heeft een agentmodus waarin het zelfstandig websites bezoekt, informatie verzamelt, formulieren invult en documenten maakt. Ook Claude, Gemini en Copilot hebben functies waarmee ze taken in meerdere stappen uitvoeren, zoals uitgebreid onderzoek doen in veel bronnen of werken op je computer. Welke mogelijkheden je hebt, hangt af van de tool en je abonnement.

Onderzoeksagents

Een van de meest gebruikte vormen is de onderzoeksagent. Je stelt een vraag, en de agent doorzoekt tientallen bronnen, leest ze, vergelijkt ze en schrijft een rapport met bronvermelding. Wat jij in een middag zou uitzoeken, staat er na een tijdje wachten in één overzicht.

Agents in je werkomgeving

In Microsoft 365 kun je met Copilot Studio agents bouwen die bijvoorbeeld vragen van medewerkers beantwoorden op basis van het personeelshandboek, of aanvragen verwerken. Ook in Google Workspace en andere software komen steeds meer agents die taken binnen die omgeving uitvoeren.

Zelfgebouwde agents

Met tools als n8n, Zapier en Make bouw je zonder te programmeren een agent die stappen in verschillende programma's combineert. Bijvoorbeeld: als er een offerteaanvraag binnenkomt, leest de agent de mail, zoekt de klant op in je systeem, maakt een conceptofferte en zet die klaar voor controle. Hoe dat werkt, lees je in ons artikel over AI-automatisering.

Agents voor programmeurs

Voor softwareontwikkeling zijn er agents die zelfstandig code schrijven, testen en verbeteren. Dat is een van de gebieden waar agents het verst zijn ontwikkeld.

Wat kan een AI-agent goed, en wat nog niet?

AI-agents zijn sterk in taken met duidelijke stappen en een duidelijk eindresultaat: informatie verzamelen en ordenen, een overzicht maken, gegevens overzetten tussen programma's, een eerste versie van een document opstellen op basis van verschillende bronnen.

Minder goed gaat het bij taken die veel oordeel vragen, waar de stappen onduidelijk zijn of waar een fout grote gevolgen heeft. Een agent kan vastlopen op een website die anders werkt dan verwacht, een verkeerde afslag nemen in zijn redenering of een bron verkeerd begrijpen. En net als een gewone chatbot kan een agent dingen verzinnen.

Daarom geldt: hoe groter de gevolgen van een taak, hoe meer toezicht nodig is. Laat een agent gerust onderzoek doen en een overzicht maken, maar controleer het resultaat. En laat een agent geen betalingen doen, mails versturen of gegevens wijzigen zonder dat jij meekijkt.

Een AI-agent gebruiken: zo begin je

Een AI-agent in de praktijk: een voorbeeld

Hoe een AI-agent werkt, laat het voorbeeld van Lotte zien, inkoper bij een middelgrote zorginstelling. Ze moet drie leveranciers van kantoorbenodigdheden vergelijken. Vroeger kostte dat haar veel zoekwerk: websites afgaan, prijzen opzoeken, voorwaarden lezen en alles in een spreadsheet zetten.

Nu geeft ze een AI-agent de opdracht: "Vergelijk deze drie leveranciers op prijs voor onze standaardbestelling, levertijd, retourvoorwaarden en duurzaamheid. Zet het in een tabel met de bron bij elke waarde. Bestel niets en vul geen formulieren in." De agent bezoekt de websites, zoekt de informatie op en maakt de tabel. Lotte kijkt mee terwijl de agent werkt, en ziet dat hij op één website de prijzen niet kan vinden omdat je daarvoor moet inloggen. De agent meldt dat ook in zijn overzicht.

Lotte controleert de tabel, zoekt de ontbrekende prijzen zelf op en legt het overzicht voor aan haar leidinggevende. De agent heeft haar het zoekwerk uit handen genomen; de afweging en de beslissing blijven bij haar.

AI-agents in organisaties

Organisaties zetten AI-agents steeds vaker in voor terugkerende taken: vragen van klanten of medewerkers beantwoorden, aanvragen verwerken, gegevens overzetten tussen systemen en rapportages voorbereiden. Dat kan veel werk schelen, maar vraagt om een goede voorbereiding.

Bepaal vooraf welke taken een agent mag doen en welke niet, welke systemen hij mag gebruiken en wie het resultaat controleert. Begin met een proef bij één taak, met een kleine groep, en kijk wat er goed en fout gaat voordat je uitbreidt. Leg vast wat de agent doet, zodat je achteraf kunt nagaan hoe een uitkomst tot stand kwam. En zorg dat medewerkers die met agents werken, weten hoe ze die goed aansturen en controleren. Hoe je dat aanpakt, lees je op onze pagina over AI implementeren.

Risico's van AI-agents

Een agent die zelf dingen doet, brengt andere risico's mee dan een chatbot die alleen antwoordt.

Toegang. Een agent die bij je mail, agenda of bestanden kan, kan daar ook fouten maken of informatie delen die niet gedeeld mag worden. Geef een agent alleen de toegang die nodig is.

Misleiding. Een agent die websites leest, kan instructies tegenkomen die daar bewust zijn neergezet om hem iets anders te laten doen. Dat heet prompt-injectie. Laat een agent daarom niet zonder toezicht handelen op websites die je niet vertrouwt.

Fouten die doorwerken. Bij een chatbot zie je een fout meteen in het antwoord. Bij een agent kan een fout in een vroege stap doorwerken in alles wat daarna komt.

Gegevens. Zet geen persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie in een agent die daar niet voor is goedgekeurd. Dat dit geen theoretisch risico is, bleek toen de Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde nadat medewerkers van een huisartsenpraktijk patiëntgegevens in een AI-chatbot hadden gezet.

Voor organisaties geldt bovendien de AI Act, die eisen stelt aan het gebruik van AI, zeker bij toepassingen met een hoog risico. Lees meer in onze uitleg wat is de AI Act.

Klaar voor de volgende stap in AI

AI-agents bouwen voort op dezelfde basis als elke AI-assistent: een duidelijke opdracht geven en het resultaat kritisch beoordelen. Wie dat beheerst, kan ook goed met agents werken. In AI Fundament, de online AI-cursus van AIcursus.nl, leer je die basis in acht modules, met praktijkopdrachten en directe feedback op elke opdracht.

De AI zit in het leerplatform zelf, dus je hebt geen eigen abonnement nodig, en na afronding krijg je een certificaat van deelname. Meer over AI in het algemeen lees je op onze pagina over kunstmatige intelligentie. AI Fundament kost € 39,95, eenmalig en inclusief btw.