Generatieve AI is kunstmatige intelligentie die iets nieuws maakt: een tekst, afbeelding, video, stem of stukje muziek, op basis van een opdracht in gewone taal. ChatGPT, Claude, Gemini en Copilot zijn de bekendste voorbeelden van generatieve AI voor tekst. Daarnaast zijn er tools die beelden, video's en geluid maken. In dit artikel lees je wat generatieve AI is, hoe het werkt, wat je ermee kunt en waar je op let.
De term generatieve AI, in het Engels generative AI, is sinds de komst van ChatGPT eind 2022 overal te horen. Het verschil met eerdere AI is groot. Waar AI vroeger vooral herkende, sorteerde en voorspelde, kan generatieve AI iets maken wat er nog niet was. Dat opent veel mogelijkheden, en brengt ook nieuwe vragen mee over betrouwbaarheid, auteursrecht en echtheid.
- Generatieve AI maakt nieuwe content, zoals tekst, beeld, video en geluid, op basis van een opdracht in gewone taal.
- Het werkt door patronen te leren uit enorme hoeveelheden voorbeelden en die te gebruiken om iets nieuws te maken.
- Generatieve AI kan fouten maken, dingen verzinnen en misleidende beelden maken; controle en transparantie blijven nodig.
Wat is generatieve AI?
Generatieve AI is een vorm van kunstmatige intelligentie die nieuwe content maakt. Je geeft een opdracht, een prompt, en het systeem maakt iets wat er nog niet was: een mail, een samenvatting, een illustratie, een korte video of een ingesproken tekst.
Het woord generatief komt van genereren: voortbrengen of maken. Daarmee onderscheidt het zich van andere vormen van AI. Een spamfilter herkent spam, een navigatiesysteem voorspelt de reistijd, een webwinkel raadt producten aan. Dat is allemaal AI, maar het maakt niets nieuws. Generatieve AI wel.
Onder de motorkap zit deep learning: grote neurale netwerken die zijn getraind op enorme hoeveelheden voorbeelden. Voor tekst zijn dat grote taalmodellen, voor beeld en video zijn het andere soorten modellen. Hoe een taalmodel werkt, lees je in ons artikel wat is een LLM. Meer over de technieken erachter lees je in onze uitleg over machine learning en deep learning.
Hoe werkt generatieve AI?
Generatieve AI leert eerst van voorbeelden. Een taalmodel leest enorme hoeveelheden tekst, een beeldmodel bekijkt enorme hoeveelheden afbeeldingen met beschrijvingen. Daaruit leert het systeem patronen: hoe taal in elkaar zit, hoe een kat eruitziet, hoe licht op een gezicht valt.
Als jij daarna een opdracht geeft, gebruikt het systeem die patronen om iets nieuws te maken dat past bij je opdracht. Een taalmodel doet dat woord voor woord, door steeds te voorspellen wat het meest logisch volgt. Een beeldmodel begint vaak met ruis, een soort sneeuw, en maakt daar stap voor stap een afbeelding van die past bij je beschrijving.
Het resultaat is nieuw, maar wel gebaseerd op wat het systeem heeft gezien. Generatieve AI kopieert meestal niet letterlijk, maar combineert en herhaalt patronen. Daarom zie je soms terug welke voorbeelden het systeem heeft gezien, en daarom zijn er vragen over auteursrecht.
Wat kan generatieve AI maken?
Tekst
De bekendste vorm. AI-assistenten zoals ChatGPT, Claude, Gemini en Copilot schrijven mails, verslagen, samenvattingen, social posts, vertalingen en zelfs computercode. Ze kunnen ook uitleggen, meedenken en vragen beantwoorden. Welke AI-assistent bij je past, lees je in onze vergelijking van de beste AI-assistent.
Beeld
Met beeldtools maak je in een paar seconden een afbeelding op basis van een beschrijving: een illustratie voor een presentatie, een uitnodiging, een productfoto of een infographic. Ook bestaande foto's bewerken kan, zoals een achtergrond vervangen of een voorwerp toevoegen. Hoe dat werkt, lees je in ons artikel over afbeeldingen maken met AI.
Video
AI maakt korte videoclips op basis van een beschrijving of een afbeelding, en video's met een digitale presentator die jouw tekst uitspreekt. De kwaliteit gaat snel vooruit. Lees meer in ons artikel over video maken met AI.
Geluid
AI zet tekst om in natuurlijk klinkende spraak, ook in het Nederlands, en kan muziek en geluidseffecten maken. Dat wordt gebruikt voor voice-overs, podcasts en toegankelijkheid, bijvoorbeeld om teksten voor te lezen.
Voorbeelden van generatieve AI in de praktijk
| Wie | Hoe generatieve AI helpt |
|---|---|
| Een communicatieadviseur | Een eerste versie van een nieuwsbericht en drie varianten van een social post |
| Een docent | Oefenvragen, lesmateriaal op verschillende niveaus en feedback structureren |
| Een ondernemer | Productbeschrijvingen, een afbeelding voor de webwinkel en een nieuwsbrief |
| Een beleidsmedewerker | Een lang rapport samenvatten en een notitie in begrijpelijke taal |
| Een HR-adviseur | Vacatureteksten, onboardingmateriaal en uitleg van regelingen |
| Een marketeer | Ideeën voor campagnes, beelden voor tests en teksten voor advertenties |
In al deze voorbeelden maakt generatieve AI een eerste versie, en maakt een mens die af. Dat is de manier waarop het in de praktijk het meest oplevert: AI neemt het eerste werk uit handen, de mens zorgt voor de kwaliteit, de juistheid en de toon.
Een korte geschiedenis
Computers die iets maken, bestaan al langer. Er waren programma's die muziek componeerden en teksten in elkaar zetten op basis van regels. Maar de resultaten waren beperkt en herkenbaar kunstmatig. De doorbraak kwam toen deep learning-modellen groot genoeg werden en op genoeg voorbeelden konden worden getraind.
Rond 2022 kwamen beeldtools beschikbaar die op basis van een korte beschrijving overtuigende afbeeldingen maakten. Eind dat jaar verscheen ChatGPT, en voor het eerst kon iedereen met een computer of telefoon generatieve AI voor tekst gebruiken. Sindsdien gaat de ontwikkeling snel: de teksten worden beter, beelden realistischer, en video en spraak zijn er inmiddels ook bij gekomen.
Generatieve AI in je werk: een voorbeeld
Hoe dit in de praktijk werkt, laat het voorbeeld van Iris zien, marketeer bij een kleine reisorganisatie. Ze moet een campagne maken voor wandelreizen in het voorjaar. Met een AI-assistent bedenkt ze eerst tien invalshoeken, en kiest er twee die passen bij haar doelgroep. Daarna laat ze een eerste versie schrijven van een nieuwsbrief en drie social posts, die ze herschrijft in de toon van haar organisatie.
Voor de beelden gebruikt ze een beeldtool om een paar ideeën uit te proberen, zodat ze met de fotograaf kan bespreken wat ze zoekt. Voor de website laat ze een korte tekst inspreken met een AI-stem, voor bezoekers die liever luisteren. Elke stap controleert ze: kloppen de reisgegevens, past de toon, en is het beeld niet misleidend?
Het resultaat is een campagne die ze sneller af heeft, met meer ideeën om uit te kiezen. Generatieve AI deed het eerste werk; Iris bepaalde wat goed genoeg was.
Waar gaat het naartoe?
Generatieve AI ontwikkelt zich snel. De modellen worden beter in redeneren, kunnen met meer soorten informatie tegelijk werken en voeren steeds vaker zelf taken uit. Ook zit generatieve AI in steeds meer software die je al gebruikt, van je mailprogramma tot je tekstverwerker. Voor de meeste mensen is de belangrijkste vraag niet wat het over een paar jaar kan, maar hoe ze er vandaag verstandig mee werken. De vaardigheden die daarbij horen, blijven waardevol, welke tools er ook bij komen.
Risico's van generatieve AI
Generatieve AI biedt veel mogelijkheden, maar brengt ook risico's mee. Wie die kent, kan het verstandig gebruiken.
Verzonnen informatie
Een taalmodel voorspelt wat waarschijnlijk klinkt, niet wat waar is. Daardoor kan het feiten, bronnen en cijfers verzinnen die overtuigend klinken. Controleer belangrijke informatie dus altijd. Lees meer in ons artikel over AI-hallucinaties.
Nepbeelden en misleiding
Met generatieve AI maak je beelden, video's en stemmen die niet van echt te onderscheiden zijn. Dat wordt misbruikt voor nepnieuws, oplichting en het nadoen van echte mensen. De AI Act vraagt daarom om transparantie: beelden, video's en geluid die met AI zijn gemaakt en echt lijken, moeten als zodanig herkenbaar zijn. Lees meer in ons artikel over deepfakes.
Auteursrecht
Generatieve AI is getraind op werk van anderen, en het is niet altijd duidelijk wat je met de resultaten mag. Gebruik je AI-content zakelijk, kijk dan naar de voorwaarden van de tool, en wees voorzichtig met content die lijkt op het werk van een bekende maker of een herkenbaar merk.
Privacy en vertrouwelijke informatie
Wat je in een AI-tool invoert, kan worden opgeslagen en gebruikt. Zet daarom geen persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie in een tool die daar niet voor is goedgekeurd. Dat dit geen theoretisch risico is, bleek toen de Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde nadat medewerkers van een huisartsenpraktijk patiëntgegevens in een AI-chatbot hadden gezet.
Vooroordelen
Generatieve AI leert van bestaande teksten en beelden, en neemt de vooroordelen daarin over. Vraag je om een beeld van een directeur, dan krijg je misschien steeds hetzelfde soort persoon. Let daarop, en stuur bij waar nodig.
Generatieve AI goed gebruiken
Een paar vuistregels helpen je om het meeste uit generatieve AI te halen, zonder in de valkuilen te lopen.
Geef een duidelijke opdracht. Vertel wat je wilt, voor wie het is en welke vorm je zoekt. Hoe je dat doet, lees je in onze uitleg wat is een prompt.
Zie het resultaat als eerste versie. Lees het na, vul aan met je eigen kennis en pas aan waar nodig.
Controleer feiten. Zeker bij cijfers, namen, bronnen en regels.
Wees open. Vermeld dat iets met AI is gemaakt als dat ertoe doet, bijvoorbeeld bij beelden die echt lijken.
Let op gegevens. Gebruik alleen tools die je organisatie heeft goedgekeurd voor werkgegevens.
Vraag generatieve AI om meerdere versies tegelijk, bijvoorbeeld drie openingszinnen of vijf beeldideeën. Door ze naast elkaar te zien, kies je sneller wat je wilt, en stuur je gerichter bij.
Veelgestelde vragen over generatieve AI
Wat is generatieve AI?
Generatieve AI is kunstmatige intelligentie die nieuwe content maakt, zoals tekst, afbeeldingen, video en geluid, op basis van een opdracht in gewone taal.
Wat is het verschil tussen AI en generatieve AI?
AI is het brede begrip voor slimme computersystemen. Generatieve AI is een vorm daarvan die iets nieuws maakt. Andere vormen van AI herkennen, sorteren of voorspellen, maar maken niets nieuws.
Wat zijn voorbeelden van generatieve AI?
ChatGPT, Claude, Gemini en Copilot voor tekst; beeldtools zoals Midjourney en de beeldfuncties in ChatGPT en Gemini; videotools en tools die tekst omzetten in spraak.
Is generatieve AI betrouwbaar?
Niet altijd. Generatieve AI kan fouten maken en dingen verzinnen die overtuigend klinken. Controleer belangrijke informatie altijd zelf.
Mag ik content van generatieve AI zakelijk gebruiken?
Dat hangt af van de tool en de voorwaarden. Kijk wat de aanbieder toestaat, wees voorzichtig met content die lijkt op werk van anderen, en vermeld waar nodig dat iets met AI is gemaakt.
Wat zegt de AI Act over generatieve AI?
De AI Act vraagt onder meer om transparantie: wie met een AI-systeem praat, moet dat weten, en beelden, video's en geluid die met AI zijn gemaakt en echt lijken, moeten als zodanig herkenbaar zijn. Lees meer in onze uitleg wat is de AI Act.
Generatieve AI leren gebruiken
Generatieve AI is een krachtig hulpmiddel, als je weet hoe je ermee werkt. In AI Fundament, de online AI-cursus van AIcursus.nl, leer je in acht modules hoe je AI duidelijke opdrachten geeft, de resultaten beoordeelt en generatieve AI toepast voor tekst, beeld, audio, onderzoek en data.
Elke module combineert uitleg en een demonstratie met een praktijkopdracht, waarop je direct feedback krijgt. De AI zit in het leerplatform zelf, dus je hebt geen eigen abonnement nodig, en na afronding krijg je een certificaat van deelname. Meer over AI in het algemeen lees je op onze pagina over kunstmatige intelligentie. AI Fundament kost € 39,95, eenmalig en inclusief btw.
Max is medeoprichter van AIcursus.nl en maakte AI Fundament samen met Wijnand Wieling. Hij werkt dagelijks met AI en volgt de ontwikkelingen al sinds de eerste versie van ChatGPT. Hij test nieuwe tools, probeert toepassingen uit en ontdekt wat wel en niet werkt in de praktijk. Wat hij leert, verwerkt hij in de cursus en in de artikelen in de kennisbank.
Meer over ons
