Sollicitatiebrief schrijven met AI: zo blijft het jouw brief

Een sollicitatiebrief schrijven met AI doe je in drie stappen: je geeft de AI de vacature en je eigen ervaring, je vraagt met een duidelijke prompt om een eerste versie, en je herschrijft die tot een brief die klinkt zoals jij. AI is goed in opbouw, formulering en het vinden van wat een werkgever zoekt. Jouw motivatie en jouw voorbeelden moet je zelf aanleveren. Hoe je dat doet, in welke AI-tool je ook werkt, lees je hieronder. Wil je eerst weten hoe je AI breder inzet in je werk, kijk dan op onze pagina over werken met AI.

Steeds meer mensen gebruiken AI bij het solliciteren. In een onderzoek van Robert Half onder 500 Nederlandse werknemers zei twee derde AI te gebruiken tijdens het solliciteren. Dat is logisch, want een brief schrijven kost moeite en AI helpt je snel op weg. Het risico is alleen dat al die brieven op elkaar gaan lijken. De kunst is dus om AI te laten helpen zonder dat je eigen verhaal verdwijnt.

Sollicitatiebrief schrijven met AI: het korte antwoord

Wie een sollicitatiebrief met AI schrijft, gebruikt de AI als schrijfhulp en niet als schrijver. Dat onderscheid bepaalt of je brief opvalt of juist verdwijnt in de stapel.

De drie stappen, iets fijner uitgesplitst:

1. Verzamel je input. De vacaturetekst, wat je weet over de organisatie, en een paar voorbeelden van wat je gedaan en bereikt hebt.
2. Laat de AI eerst de vacature ontleden. Wat zoekt deze werkgever, en welke drie dingen moeten zeker in je brief?
3. Vraag om een eerste versie met een prompt die rol, doel, toon en lengte vastlegt.
4. Herschrijf tot jouw stem. Schrap standaardzinnen, voeg details toe die alleen jij kunt weten en lees de brief hardop.
5. Controleer alles. Namen, data, functietitels en beweringen over jezelf moeten kloppen.

Deze werkwijze werkt in ChatGPT, Copilot, Gemini en Claude. De prompts in dit artikel zijn bewust zo geschreven dat je ze in elke AI-assistent kunt plakken.

Wat AI wel en niet voor je kan doen

AI is sterk in alles wat met taal en structuur te maken heeft. Een goede AI-assistent haalt in een paar seconden de kerneisen uit een lange vacature, stelt een logische opbouw voor en vindt woorden voor iets wat je zelf moeilijk onder woorden krijgt. Hij helpt je ook om een te lange alinea in te korten, een stijve zin losser te maken of een Engelse vacature te begrijpen.

Wat AI niet kan, is weten wie jij bent. De AI kent je werkervaring niet, weet niet waarom je juist bij deze organisatie wilt werken en heeft geen idee welk project je trots maakt. Geef je die informatie niet, dan vult de AI het gat met algemene zinnen. Dat zijn de bekende openingen over "met veel enthousiasme" en "een uitdagende functie" die een recruiter al honderd keer gelezen heeft.

Onderzoek laat zien waar die grens ligt. Promovendi van Tilburg University lieten studenten motivatiebrieven schrijven met en zonder ChatGPT, en recruiters van onder meer Philips, PwC en Rabobank beoordeelden ze. De brieven werden gemiddeld beter, maar de kans op een baan werd niet groter. De verbetering zat vooral in de algemene delen, zoals de inleiding en het slot. De persoonlijke motivatie, waar recruiters het meest op letten, werd nauwelijks beter.

Daar zit de les. AI tilt een matige brief naar een nette brief. Een brief die eruit springt, maak je pas als jij er je eigen inhoud in stopt.

Een tweede beperking: AI kan dingen verzinnen. Vraag je om een brief zonder voldoende informatie, dan kan er zomaar een vaardigheid of een resultaat in staan dat je nooit hebt gehad. Dat heet een hallucinatie. Lees elke zin dus na met de vraag: klopt dit, en kan ik dit in een gesprek uitleggen?

Stap 1: vacature en jezelf als input

De kwaliteit van je sollicitatiebrief met AI hangt grotendeels af van wat je erin stopt. Neem hier dus de tijd voor. Dit is ook het deel waar je eigen denkwerk zit.

De vacature

Kopieer de volledige vacaturetekst, inclusief de stukken over de organisatie en het team. Laat de AI daar eerst iets mee doen voordat je om een brief vraagt. Zo weet je zelf ook beter waar de werkgever op let.

Jezelf

Schrijf daarna in je eigen woorden op wat je te bieden hebt. Het hoeft niet mooi te zijn: steekwoorden zijn genoeg. Denk aan:

• je huidige of laatste functie en wat je daar vooral doet;
• twee of drie concrete voorbeelden: een probleem dat je oploste, een project dat je trok, iets wat je verbeterde;
• waarom deze functie en deze organisatie je aanspreken;
• wat je wilt leren of bereiken in een volgende baan.

Die voorbeelden zijn het belangrijkste deel. Een zin als "ik ben klantgericht" zegt weinig. "Ik heb de klachtenprocedure op onze afdeling opnieuw opgezet, waardoor klanten sneller antwoord krijgen" zegt veel meer. Gebruik eventueel de STAR-methode: situatie, taak, actie en resultaat. Dat helpt je om een voorbeeld kort en concreet te vertellen.

Plak geen volledig cv met adres en geboortedatum in de chat. Beschrijf je ervaring liever zelf, zonder persoonsgegevens. Daarover verderop meer.

Stap 2: de prompt voor je sollicitatiebrief met AI

Een goede prompt vertelt de AI wie hij is, wat het doel is, welke informatie hij moet gebruiken en hoe het resultaat eruit moet zien. Hoe je zo'n opdracht opbouwt, leggen we uit in wat een prompt is en de 7 bouwstenen. Voor een sollicitatiebrief ziet dat er zo uit:

Die laatste eis is belangrijk. Door de AI te vragen gaten te markeren in plaats van ze in te vullen, voorkom je dat er ervaring in je brief komt die je niet hebt.

Krijg je een versie die niet goed voelt, stuur dan bij in plaats van opnieuw te beginnen. Een paar vervolgvragen die goed werken:

• "Maak de toon minder formeel, alsof ik het tegen een toekomstige collega vertel."
• "De tweede alinea is te algemeen. Gebruik mijn voorbeeld over [onderwerp] concreter."
• "Geef drie andere openingszinnen, elk met een andere insteek."
• "Welke zinnen in deze brief zou een recruiter vaker hebben gelezen? Stel een persoonlijker alternatief voor."

Stap 3: herschrijven tot jouw stem

Dit is de stap die het verschil maakt, en die veel mensen overslaan. De eerste versie van de AI is een ruwe schets. Jij maakt er een brief van.

Directeur Jasper Lukkezen van het economentraineeship van de Rijksoverheid las 177 sollicitatiebrieven en zag volgens de NOS minder slechte brieven, maar ook brieven die steeds meer op elkaar leken, met dezelfde standaardzinnen. Daar wil je niet tussen zitten.

Zo maak je de brief van jou:

Schrap de standaardzinnen. Woorden als "gedreven", "proactief", "teamplayer" en "uitdagend" zeggen weinig. Vervang ze door een voorbeeld dat laat zien wat je bedoelt.

Voeg details toe die alleen jij kunt weten. Een gesprek dat je had met iemand van de organisatie, een product van hen dat je gebruikt, een moment in je werk waarop je dacht: dit wil ik vaker doen. Zulke details maken een brief geloofwaardig.

Lees hardop. Struikel je over een zin, of zou je hem nooit zo zeggen? Herschrijf hem. Een brief mag best wat formeler zijn dan een appje, maar hij moet klinken als een persoon.

Kort in. AI schrijft vaak langer dan nodig. Een brief die op één pagina past en elke zin laat tellen, leest prettiger dan een brief vol herhaling.

Controleer de feiten. Klopt de naam van de organisatie, de functietitel en de naam van de contactpersoon? Staan er geen beweringen in die je niet kunt waarmaken?

Je kunt de AI hier ook bij inzetten, maar dan andersom. Schrijf zelf een versie en vraag de AI alleen om spelling, zinsbouw en lengte te controleren. Dan blijft het jouw tekst, met hulp bij de afwerking.

Motivatiebrief en cv met AI

Dezelfde werkwijze werkt voor een motivatiebrief met AI, bijvoorbeeld voor een opleiding, een stage of een vrijwilligersfunctie. Het verschil is dat een motivatiebrief nog meer draait om het waarom. Juist dat deel kan AI het minst goed. Schrijf je motivatie dus eerst zelf op, desnoods rommelig, en laat de AI helpen met de volgorde en de formulering.

Ook bij je cv kan AI helpen. Laat de AI je functieomschrijvingen herschrijven tot korte, actieve zinnen, of vraag welke ervaring je hoger moet zetten voor een bepaalde vacature. Beschrijf je werkervaring daarbij zonder naam, adres, geboortedatum of andere persoonsgegevens. Die vul je zelf in, in je eigen document.

Ook hier geldt: lees alles na. AI maakt een functie soms groter dan hij was. Een recruiter die in het gesprek doorvraagt, merkt dat snel.

Merken recruiters het (en gebruiken zij zelf AI)?

Het eerlijke antwoord: vaak niet zeker. In het onderzoek van Tilburg University konden recruiters niet beter dan het toeval inschatten of een brief met AI was geschreven. Wel waardeerden ze een sterke brief extra als ze wisten dat die zonder AI was geschreven.

Dat betekent niet dat het niet uitmaakt. Een recruiter hoeft niet te bewijzen dat je AI hebt gebruikt om een brief saai te vinden. Algemene zinnen, een overdreven formele toon en voorbeelden zonder details vallen op, of ze nu van jou komen of van een AI-tool. Werkgevers merken bovendien de stroom aan AI-sollicitaties. In het onderzoek van Robert Half zeiden zeven op de tien Nederlandse werkgevers dat het controleren van met AI gemaakte sollicitatiestukken hun werving langer laat duren.

De vraag of recruiters zelf AI gebruiken, is lastiger te beantwoorden. Dat verschilt per organisatie, en betrouwbare Nederlandse cijfers daarover hebben we niet gevonden. Wel weten we wat de regels zeggen. AI die sollicitaties filtert, kandidaten beoordeelt of meebeslist over aanname, valt onder de Europese AI Act in de categorie hoog risico, met strenge eisen aan menselijk toezicht en transparantie. Meer daarover lees je in ons artikel over AI in HR en recruitment.

Voor jou als sollicitant is de conclusie eenvoudig. Gebruik AI gerust, maar zorg dat de brief over jou gaat. Dan maakt het voor de lezer weinig uit welk gereedschap je gebruikte.

Privacy: welke gegevens je niet deelt

Een sollicitatiebrief en een cv zitten vol persoonsgegevens: je naam, adres, telefoonnummer, geboortedatum, soms een foto en informatie over je gezondheid of thuissituatie. Wat je in een AI-tool zet, kom je niet zomaar weer kwijt. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde al dat ingevoerde gegevens bij de aanbieder van de chatbot belanden. Volgens de NOS kunnen ze daar ook worden gebruikt om de chatbot te trainen. Zodra informatie is ingevoerd, heb je er geen controle meer over.

Deel daarom niet:

• je burgerservicenummer (BSN), dat staat sowieso nooit in een sollicitatie;
• je adres, geboortedatum en telefoonnummer;
• een kopie van je identiteitsbewijs of diploma's;
• informatie over je gezondheid, een ziekte of een beperking;
• namen en gegevens van referenties of oud-collega's;
• vertrouwelijke informatie van je huidige werkgever, zoals klantnamen of interne cijfers.

Wat wel kan: je werkervaring in algemene termen, de vacaturetekst en je motivatie. Vervang namen door iets algemeens, zoals "mijn vorige werkgever, een groothandel in installatiemateriaal". Je persoonsgegevens zet je er pas aan het eind zelf in, in je eigen document.

Kijk ook in de instellingen van je AI-tool. Bij veel tools kun je aangeven of je gesprekken gebruikt mogen worden om het model te verbeteren. Hoe dat per tool zit, en wat je beter nooit invoert, lees je in is ChatGPT veilig?.

Beter leren werken met AI

Een sollicitatiebrief schrijven met AI laat goed zien hoe AI het beste werkt: jij levert de inhoud, de AI helpt met de vorm, en jij beslist wat er uiteindelijk staat. Die werkwijze werkt net zo goed voor een lastige mail, een offerte of een verslag.

Wil je dat stap voor stap leren? In AI Fundament, de online AI-cursus van AIcursus.nl, leer je in acht modules hoe je duidelijke opdrachten geeft, hoe je antwoorden kritisch beoordeelt en hoe je veilig omgaat met je gegevens. De cursus heeft ruim 20 praktijkopdrachten met directe persoonlijke AI-feedback, leert je een werkwijze die je in verschillende AI-tools gebruikt, en is volledig online te volgen in je eigen tempo. Na afronding krijg je een certificaat van deelname. AI Fundament kost € 39,95, eenmalig en inclusief btw, zonder abonnement en met levenslange toegang.