AI in het onderwijs helpt leraren vooral bij de voorbereiding en organisatie van hun werk: lesmateriaal maken, opdrachten op verschillende niveaus, feedback structureren en communicatie met ouders. Tegelijk vraagt AI om nieuwe afspraken, omdat leerlingen en studenten de tools ook gebruiken. In dit artikel lees je hoe AI in het onderwijs wordt gebruikt, van het basisonderwijs tot het hoger onderwijs, zes situaties met een kant-en-klare prompt, wat wel en niet mag en hoe je als school afspraken maakt.
Sinds ChatGPT er is, staat het onderwijs voor een dubbele vraag. Hoe gebruik je AI om je eigen werk als leraar lichter te maken? En hoe ga je ermee om dat leerlingen en studenten AI gebruiken voor hun huiswerk en opdrachten? Beide vragen verdienen aandacht. Deze gids helpt je met de eerste, en geeft handvatten voor de tweede.
- AI helpt leraren bij lesmateriaal, differentiëren, feedback en communicatie, zodat er meer tijd is voor de klas.
- Zet geen persoonsgegevens van leerlingen in een algemene AI-tool, en gebruik alleen tools die je school heeft goedgekeurd.
- Maak met leerlingen en collega's duidelijke afspraken over wanneer AI wel en niet mag, en leer leerlingen er verstandig mee werken.
Waar AI in het onderwijs leraren helpt
Lesmateriaal maken. AI maakt in korte tijd een eerste versie van een uitleg, oefenvragen, een casus of een quiz. Jij past het aan aan je les, je leerlingen en je methode.
Differentiëren. Dezelfde uitleg op drie niveaus, extra oefeningen voor wie meer uitdaging nodig heeft, of een eenvoudigere versie voor leerlingen die moeite hebben met lezen: AI helpt je om sneller op verschillende niveaus te werken.
Feedback structureren. AI kan helpen om feedback op een vaste manier op te bouwen, bijvoorbeeld met een rubric. De beoordeling zelf blijft bij jou.
Communicatie. Een nieuwsbrief voor ouders, een uitnodiging voor een ouderavond of een mail aan collega's: AI maakt een eerste versie die jij afmaakt.
Organisatie. Een jaarplanning, een agenda voor een sectievergadering of een overzicht van toetsen: ook voor organisatorisch werk is AI handig.
AI in het basisonderwijs, voortgezet en hoger onderwijs
| Onderwijsniveau | Voorbeelden van AI-gebruik door leraren | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Basisonderwijs | Leesteksten op niveau, oefeningen, nieuwsbrieven voor ouders | Kinderen gebruiken AI niet zelfstandig zonder begeleiding |
| Voortgezet onderwijs | Lesmateriaal, differentiatie, oefentoetsen, feedbackopbouw | Duidelijke afspraken over AI bij huiswerk en werkstukken |
| Mbo | Praktijkcasussen, opdrachten aan beroepssituaties koppelen | Leren hoe AI in het beroep wordt gebruikt |
| Hoger onderwijs | Casussen, oefenvragen, feedback op opzetten | Afspraken over AI bij scripties en verslagen |
Zes situaties met een kant-en-klare prompt
Gebruik deze prompts zonder persoonsgegevens van leerlingen, in de AI-tool die je school heeft goedgekeurd.
1. Een uitleg op drie niveaus
Leg [onderwerp] uit voor leerlingen in [groep of klas], op drie niveaus: basis, gemiddeld en verdiepend. Gebruik bij elk niveau een voorbeeld uit hun leefwereld. Maximaal 150 woorden per niveau.
2. Oefenvragen
Maak tien oefenvragen over [onderwerp] voor [klas], van makkelijk naar moeilijk. Zet de antwoorden en een korte uitleg apart onderaan, zodat ik ze kan nakijken.
3. Een praktijkcasus
Schrijf een realistische casus voor [opleiding] over [onderwerp], van ongeveer 300 woorden, met drie vragen die studenten laten nadenken over [leerdoel].
4. Een rubric
Maak een rubric voor [opdracht] met vier criteria en drie niveaus (onvoldoende, voldoende, goed), met per cel een korte omschrijving.
5. Een nieuwsbrief voor ouders
Schrijf een korte nieuwsbrief voor ouders van [groep of klas] over [onderwerp, bijvoorbeeld het project van deze maand]. Vriendelijk en duidelijk, maximaal 250 woorden, met een overzicht van belangrijke data.
6. Een les over verstandig AI-gebruik
Maak een lesopzet van [duur] voor [klas] over verstandig omgaan met AI. Laat leerlingen ontdekken dat AI fouten kan maken, en bespreek wanneer AI wel en niet mag bij schoolwerk.
Controleer elk lesmateriaal dat AI maakt op juistheid, niveau en toon. AI kan feiten verzinnen of een niveau verkeerd inschatten, en jij kent je leerlingen het best.
Leerlingen en AI: afspraken maken
Leerlingen en studenten gebruiken AI, of de school dat nu wil of niet. Verbieden werkt slecht en is moeilijk te controleren. Steeds meer scholen kiezen daarom voor duidelijke afspraken en voor leren werken met AI.
Maak per opdracht duidelijk wat mag. Mag AI worden gebruikt voor ideeën, voor feedback op een eigen tekst, of helemaal niet? Zeg het vooraf.
Vraag om vermelding. Laat leerlingen vermelden of en hoe ze AI hebben gebruikt.
Beoordeel ook het proces. Tussenversies, aantekeningen en een mondelinge toelichting laten zien of een leerling het werk zelf heeft gedaan en begrijpt.
Leer leerlingen verstandig werken met AI. Laat zien dat AI fouten maakt, dat je antwoorden moet controleren en dat je geen persoonlijke gegevens deelt.
Een AI-detector is daarbij geen betrouwbaar hulpmiddel om te bepalen of een leerling AI heeft gebruikt; lees meer in ons artikel over de AI-detector.
Wat wel en niet mag in het onderwijs
Privacy van leerlingen
Gegevens van leerlingen zijn persoonsgegevens, vaak van minderjarigen. Zet geen namen, cijfers, verslagen of andere gegevens van leerlingen in een algemene AI-tool. Dat het mis kan gaan met persoonsgegevens in AI-chatbots, bleek toen de Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde nadat medewerkers van een huisartsenpraktijk patiëntgegevens in een AI-chatbot hadden gezet. Wat voor de zorg geldt, geldt ook voor het onderwijs.
Beoordelen en toelaten
De AI Act ziet AI die wordt gebruikt om leerresultaten te beoordelen, toelating te bepalen of leerlingen in de gaten te houden tijdens toetsen, als AI met een hoog risico. Voor zulke toepassingen gelden vanaf december 2027 strenge eisen. Laat de beoordeling van leerlingen dus niet aan AI over. Lees meer in onze uitleg wat is de AI Act.
AI-geletterdheid
Scholen die AI gebruiken, moeten volgens de AI Act maatregelen nemen voor de AI-geletterdheid van hun medewerkers. Dat is ook in het belang van leerlingen: leraren die AI begrijpen, kunnen leerlingen beter leren ermee om te gaan. Lees meer op onze pagina over AI-geletterdheid.
Zo begin je als leraar of school
Stap 1
Ken de afspraken
Vraag na welke AI-tools je school heeft goedgekeurd en welke afspraken er gelden. Is er nog geen beleid, lees dan ons artikel over AI-beleid opstellen.
Stap 2
Begin bij je eigen voorbereiding
Gebruik AI eerst voor taken zonder leerlinggegevens, zoals lesmateriaal en nieuwsbrieven.
Stap 3
Leer goede opdrachten geven
Hoe duidelijker je opdracht, hoe beter het materiaal. Meer daarover lees je in onze uitleg wat is een prompt.
Stap 4
Maak afspraken met leerlingen
Spreek per opdracht af wat mag, en bespreek in de klas hoe je verstandig met AI omgaat.
Stap 5
Deel ervaringen met collega’s
Bespreek in de sectie wat werkt, deel goede opdrachten en stem afspraken af.
Een voorbeeld uit het onderwijs
Jasper is docent economie op een middelbare school. Hij gebruikt AI om voor elk hoofdstuk oefenvragen op drie niveaus te maken, en een casus uit de actualiteit. Hij laat de AI eerst een voorstel doen, controleert de vragen en antwoorden, en past ze aan aan de methode. Zo heeft hij voor elke les materiaal voor leerlingen die extra uitleg nodig hebben en voor wie meer uitdaging zoekt.
Met zijn klassen maakte hij afspraken: AI mag worden gebruikt om ideeën op te doen en feedback te vragen op een eigen tekst, maar niet om een werkstuk te laten schrijven. Leerlingen vermelden hoe ze AI hebben gebruikt, en bij het werkstuk hoort een kort gesprek. In een les liet hij zien hoe AI een fout maakte in een berekening, zodat leerlingen zagen waarom controleren nodig is.
Kansen en zorgen in het onderwijs
Veel leraren zien kansen: minder tijd kwijt aan voorbereiding en administratie, en meer mogelijkheden om leerlingen op hun eigen niveau te bedienen. Tegelijk zijn er zorgen. Leren leerlingen nog wel zelf schrijven en nadenken als AI het voor ze kan doen? Hoe beoordeel je eerlijk? En wat gebeurt er met de gegevens van leerlingen?
Die zorgen zijn terecht, en ze verdwijnen niet door AI te verbieden. Leerlingen komen AI overal tegen, ook na school. De vraag is dus vooral hoe je ze leert er verstandig mee om te gaan: wanneer helpt het bij leren, en wanneer neemt het juist het leren weg? Scholen die daar samen met leraren, leerlingen en ouders afspraken over maken, staan sterker dan scholen die het negeren.
Voor leraren zelf geldt hetzelfde als voor elke professional: AI is een hulpmiddel voor de voorbereiding en organisatie, maar het lesgeven, het contact met leerlingen en het oordeel blijven bij jou.
Veelgemaakte fouten met AI in het onderwijs
Lesmateriaal niet controleren. AI kan feiten verzinnen of een niveau verkeerd inschatten. Lees alles na voordat het de klas in gaat.
Leerlinggegevens in een algemene tool. Namen, cijfers en verslagen horen niet in een gratis of persoonlijke AI-tool.
AI verbieden zonder alternatief. Een algemeen verbod leidt ertoe dat leerlingen AI stiekem gebruiken. Duidelijke afspraken per opdracht werken beter.
Vertrouwen op een AI-detector. Detectors zijn niet betrouwbaar genoeg om leerlingen op te beoordelen. Een gesprek over het werk zegt meer.
Alleen zelf leren. Leraren die ervaringen delen in de sectie of het team, leren sneller en maken betere afspraken.
Veelgestelde vragen over AI in het onderwijs
Hoe wordt AI in het onderwijs gebruikt?
Leraren gebruiken AI vooral voor lesmateriaal, differentiatie, feedbackopbouw, communicatie en organisatie. Leerlingen en studenten gebruiken het voor ideeën, uitleg en schrijven, wat om duidelijke afspraken vraagt.
Mogen leerlingen ChatGPT gebruiken in het onderwijs?
Dat hangt af van de afspraken van de school en de opdracht. Steeds meer scholen staan het toe onder voorwaarden, zoals vermelding en een beoordeling van het proces.
Kan ik zien of een leerling AI heeft gebruikt?
Niet betrouwbaar met een AI-detector. Een gesprek over het werk, tussenversies en duidelijke afspraken zeggen meer.
Mag ik leerlinggegevens in een AI-tool zetten?
Niet in een algemene of gratis AI-tool. Gebruik alleen tools die je school heeft goedgekeurd, met de juiste afspraken over privacy.
Mag AI toetsen nakijken?
AI kan helpen bij het structureren van feedback, maar de beoordeling van leerlingen hoort bij de leraar. AI die leerresultaten beoordeelt, valt onder de AI Act onder strenge regels.
Hoe leer ik leerlingen verstandig met AI omgaan?
Laat zien dat AI fouten maakt, leer ze antwoorden te controleren en geen persoonlijke gegevens te delen, en maak duidelijke afspraken over wanneer AI wel en niet mag.
AI leren gebruiken als onderwijsprofessional
Leraren die AI begrijpen, maken hun eigen werk lichter en helpen leerlingen er verstandig mee om te gaan. Daarvoor hebben we AI Fundament gemaakt, de online AI-cursus van AIcursus.nl. In acht modules leer je hoe AI werkt, hoe je duidelijke opdrachten geeft, hoe je antwoorden kritisch beoordeelt en hoe je veilig omgaat met gegevens, met praktijkopdrachten en directe feedback.
Na afronding krijg je een certificaat van deelname. Meer over AI in verschillende beroepen lees je op onze pagina over werken met AI. AI Fundament kost € 39,95, eenmalig en inclusief btw. Wil je een team van leraren laten trainen, kijk dan bij AI-training voor werkgevers.
Max is medeoprichter van AIcursus.nl en maakte AI Fundament samen met Wijnand Wieling. Hij werkt dagelijks met AI en volgt de ontwikkelingen al sinds de eerste versie van ChatGPT. Hij test nieuwe tools, probeert toepassingen uit en ontdekt wat wel en niet werkt in de praktijk. Wat hij leert, verwerkt hij in de cursus en in de artikelen in de kennisbank.
Meer over ons
